केंद्र सरकारने गुजरात आणि राजस्थानमध्ये वाढत्या चंदिपूरा व्हायरसच्या (Chandipura Virus) प्रादुर्भावावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी एक विशेष राष्ट्रीय संयुक्त आपत्कालीन प्रतिसाद टीम (National Joint Outbreak Response Team) पाठवली आहे. गुजरातमध्ये आतापर्यंत **22** लहान मुलांचा मृत्यू झाला असून, तज्ञ या व्हायरसच्या प्रसाराच्या साखळीचा तपास करत आहेत. विशेष म्हणजे, या व्हायरसवर सध्या कोणतीही लस (Vaccine) किंवा अँटीव्हायरल उपचार (Antiviral Treatment) उपलब्ध नाही.
आरोग्य मंत्रालयाची मोठी कारवाई
केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने गुजरात आणि राजस्थानमध्ये पसरलेल्या चंदिपूरा व्हायरसच्या (CHPV) प्रादुर्भावावर तातडीने लक्ष केंद्रित केले आहे. परिस्थिती हाताळण्यासाठी स्थानिक प्रशासनाला मदत करण्याकरिता एक विशेष राष्ट्रीय संयुक्त आपत्कालीन प्रतिसाद टीम (NJORT) तैनात करण्यात आली आहे. गुजरातमध्ये 22 मुलांचा मृत्यू झाल्याच्या वृत्तानंतर हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. या व्हायरसचा सर्वाधिक फटका 15 वर्षांखालील मुलांना बसत आहे.
चंदिपूरा व्हायरसचे गंभीर स्वरूप
चंदिपूरा व्हायरसमुळे 'ॲक्यूट एन्सेफलायटीस सिंड्रोम' (AES) होतो, ज्यामुळे मेंदूला वेगाने सूज येते. हा आजार अत्यंत धोकादायक असून, लक्षणे दिसल्यानंतर अवघ्या 48 ते 72 तासांत रुग्णाची स्थिती गंभीर होऊ शकते. या व्हायरसवर सध्या कोणतीही विशिष्ट लस किंवा अँटीव्हायरल उपचार उपलब्ध नसल्याने, रोगाचे लवकर निदान, वेक्टर नियंत्रण (कीटक नियंत्रण) आणि सहाय्यक काळजी यावरच सार्वजनिक आरोग्य उपाययोजना अवलंबून आहेत.
संशोधनाची व्याप्ती वाढवली
या तपासामध्ये राष्ट्रीय रोग नियंत्रण केंद्र (NCDC), भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद (ICMR) आणि पशुसंवर्धन आणि दुग्धविकास विभागाचे तज्ञ सहभागी आहेत. व्हायरसच्या प्रसार साखळीचा नकाशा तयार करणे हे त्यांचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. सामान्यतः वाळूच्या माश्या (Sandflies) हे या व्हायरसचे वाहक मानले जातात. मात्र, आता ही टीम डास (Mosquitoes), गोचीड (Ticks) आणि माइट्स (Mites) यांसारख्या इतर संभाव्य वाहकांचाही अभ्यास करत आहे. गुजरात बायोटेक्नॉलॉजी रिसर्च सेंटरमध्ये व्हायरसच्या नमुन्यांचे संपूर्ण-जीनोम सिक्वेन्सिंग (Whole-genome sequencing) केले जात आहे, जेणेकरून कोणत्याही महत्त्वपूर्ण जनुकीय बदलांचा शोध घेता येईल.
गुंतवणूकदारांसाठी काय?
गुंतवणूकदार आणि बाजाराच्या दृष्टीने, ही एक सार्वजनिक आरोग्य समस्या आहे, थेट आर्थिक किंवा कॉर्पोरेट घटना नाही. सरकार आणि सार्वजनिक आरोग्य यंत्रणा यावर नियंत्रण मिळवत असल्याने, सूचीबद्ध कंपन्यांवर याचा कोणताही थेट परिणाम होण्याची शक्यता नाही. आरोग्य क्षेत्रातील गुंतवणूकदार अशा उद्रेकांमुळे निदान क्षमता आणि सार्वजनिक आरोग्य पाळत ठेवण्याच्या प्रणालींचे महत्त्व अधोरेखित होत असल्याचे पाहू शकतात. तथापि, CHPV साठी कोणतीही विशिष्ट औषधे किंवा लस नसल्यामुळे, आरोग्य उद्योगासाठी ही एक मोठी आर्थिक घटना नाही.
पुढील अपडेट्स
सध्या, पर्यावरणाचे व्यवस्थापन आणि जनजागृतीद्वारे व्हायरसचा प्रसार रोखण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. आगामी आठवड्यांमध्ये, 'हॉस्पिटल-आधारित ॲक्यूट एन्सेफलायटीस सिंड्रोम सर्व्हेलन्स नेटवर्क' (Hospital-based Acute Encephalitis Syndrome Surveillance Network) द्वारे सरकारचे प्रयत्न हेच सार्वजनिक आणि आरोग्य अधिकाऱ्यांसाठी मुख्य अपडेट असतील.