जगभरातील कीटकांच्या प्रजातींबद्दलच्या आपल्या कल्पनांना तडा देणारा एक नवीन अभ्यास समोर आला आहे. 'सायन्स' जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या अभ्यासानुसार, जगात तब्बल **2.03 कोटी** कीटकांच्या प्रजाती असू शकतात, जी पूर्वीच्या अंदाजापेक्षा खूपच जास्त आहे.
संशोधनातून काय समोर आले?
या अभ्यासात असे म्हटले आहे की, पृथ्वीवर 1.42 कोटी ते 2.03 कोटी वेगवेगळ्या कीटकांच्या प्रजाती असू शकतात. यापूर्वी शास्त्रज्ञांचा अंदाज सुमारे 60 लाख प्रजातींचा होता. धक्कादायक बाब म्हणजे, आजपर्यंत शास्त्रज्ञांनी केवळ 12 लाख प्रजातींचीच अधिकृत नोंदणी केली आहे. याचा अर्थ असा की, बहुतांश कीटक प्रजाती अजूनही अज्ञात आहेत.
कोस्टा रिकामधील संशोधनाची पद्धत
या अभ्यासासाठी, संशोधकांनी कोस्टा रिकामधील 'एरिया डी कन्झर्व्हेशन गुआनाकॅस्टे (ACG)' या 1,69,000 हेक्टर राखीव क्षेत्रात सखोल संशोधन केले. या भागात विविध प्रकारचे जंगल आहे. संशोधकांनी उडणाऱ्या कीटकांना पकडण्यासाठी 'मॅलॅज ट्रॅप्स' नावाचे खास जाळे वापरले. यातून त्यांना सुमारे 16.3 लाख उष्णकटिबंधीय कीटक मिळाले.
डीएनए बारकोडिंग तंत्रज्ञानाचा वापर करून, केवळ या राखीव क्षेत्रातील 53,945 कीटक प्रजाती ओळखण्यात आल्या. संशोधकांनी विशेषतः 'मायक्रोगॅस्ट्रिनी' (Microgastrinae) नावाच्या कीटकांच्या गटावर लक्ष केंद्रित केले, जे अळ्यांवर जगतात. या कीटकांचा अभ्यास करून आणि झाडांच्या प्रजातींच्या विविधतेवर आधारित डेटाचा वापर करून, जागतिक स्तरावरील कीटकांच्या संख्येचा अंदाज लावण्यात आला.
संवर्धनाचे आव्हान आणि आर्थिक परिणाम
हे संशोधन पृथ्वीवरील जैवविविधतेची श्रीमंती दर्शवते, पण त्याच वेळी या प्रजातींच्या भविष्याबद्दल एक गंभीर इशाराही देते. संशोधकांच्या म्हणण्यानुसार, मानवी हस्तक्षेपामुळे, जसे की नैसर्गिक अधिवास नष्ट करणे, प्रदूषण आणि हवामान बदल, कीटकांची संख्या वेगाने कमी होत आहे.
गुंतवणूकदार आणि धोरणकर्त्यांसाठी, हा डेटा पर्यावरण, सामाजिक आणि प्रशासन (ESG) अहवालांमध्ये जैवविविधता संवर्धनाचे वाढते महत्त्व अधोरेखित करतो. कंपन्यांवर, विशेषतः कृषी, रासायनिक उत्पादन आणि जमीन विकास क्षेत्रातील कंपन्यांवर, त्यांच्या कामकाजामुळे परिसंस्थेवर होणाऱ्या परिणामांबद्दल अधिक लक्ष दिले जात आहे. कीटकांची घटती संख्या ही केवळ पर्यावरणीय चिंता नाही, तर जागतिक अन्न प्रणालींसाठी मोठे आर्थिक धोके निर्माण करते, कारण परागीभवन, कीड नियंत्रण आणि जमिनीचे आरोग्य यासाठी कीटक आवश्यक आहेत. भविष्यात या निष्कर्षांचा पर्यावरण नियमांवर कसा परिणाम होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.