गीरच्या जंगलात सिंहांचा मृत्यू: एकाच जागेवरचे संकट प्रजातीसाठी धोकादायक

एकाच ठिकाणी जमवलेल्या लोकसंख्येचं संकट

गीरच्या जंगलात सिंहांना आलेल्या या संकटामुळे वन्यजीव व्यवस्थापनातील एका मोठ्या त्रुटीवर प्रकाश टाकला आहे. जगातील सर्व आशियाई सिंह एकाच भौगोलिक भागात राहत असल्यामुळे, कोणत्याही एका ठिकाणी उद्भवलेला आजार संपूर्ण प्रजातीसाठी धोकादायक ठरू शकतो. बॅबेसिओसिससारखा आजार सध्या नियंत्रणात असला तरी, तो भविष्यात सिंहांसाठी गंभीर धोका निर्माण करू शकतो.

आजाराचे बदलते स्वरूप आणि धोके

पशुवैद्यकीय पथकं सिंहांना वाचवण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. मात्र, बॅबेसिओसिस हा परजीवी (parasite) मार्फत पसरणारा आजार आहे. या परजीवींना दमट आणि दाट जंगलात वाढायला आवडते. विशेष म्हणजे, हेच वातावरण जनावरांसाठीही पोषक असते. तज्ञांना चिंता आहे की, सिंहांमध्ये 'कॅनाइन डिस्टेंपर व्हायरस' (Canine Distemper Virus) सारखे इतर विषाणूजन्य आजारही पसरू शकतात. भूतकाळात अशा एकत्रित आजारांमुळे वन्य प्राण्यांमध्ये मृत्यूचे प्रमाण वाढले आहे.

भौगोलिक विस्तारातील अपयश

वन्यजीव संवर्धन कार्यकर्ते (conservationists) सिंहांची लोकसंख्या वाचवण्यासाठी त्यांना दुसऱ्या सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याची मागणी अनेक वर्षांपासून करत आहेत. मात्र, प्रशासकीय आणि राजकीय कारणांमुळे हा निर्णय रखडला आहे. इतर संकटात सापडलेल्या प्रजातींना अनेक ठिकाणी ठेवले जाते, पण आशियाई सिंह एकाच ठिकाणी असल्याने ते जास्त असुरक्षित आहेत. गीर जंगलात एखादी मोठी नैसर्गिक आपत्ती किंवा आजाराचा उद्रेक झाल्यास संपूर्ण प्रजाती नष्ट होण्याचा धोका आहे.

भविष्यातील धोके आणि वाढीवर परिणाम

या ८ सिंहांच्या मृत्यूमुळे, विशेषतः पिल्लांच्या मृत्यूमुळे, पुढील दशकातील लोकसंख्या वाढीच्या लक्ष्यांवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. सिंहांना एकाच अभयारण्यात ठेवल्यामुळे, भविष्यात अशा घटना पुन्हा घडण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे, लोकसंख्या वाढीबरोबरच त्यांच्यासाठी पर्यायी अधिवास (habitat) निर्माण करणे अत्यावश्यक आहे.