युरोपमध्ये जून महिन्याच्या शेवटी आलेल्या तीव्र आणि लवकर आलेल्या उष्णतेच्या लाटेमुळे **10,000** हून अधिक अतिरिक्त मृत्यूंची नोंद झाली आहे. युरोमोमो (EuroMOMO) च्या आकडेवारीनुसार, यात वृद्धांचा आकडा सर्वाधिक आहे. या घटनेने हवामान बदलांचा सार्वजनिक आरोग्यावर होणारा परिणाम आणि पायाभूत सुविधांवरील ताण पुन्हा एकदा चर्चेत आणला आहे.
युरोपमध्ये उष्णतेचा फटका
युरोप खंडात जून २०२६ च्या उत्तरार्धात अभूतपूर्व उष्णतेची लाट आली, ज्यामुळे संपूर्ण खंडात मृत्यूदरात मोठी वाढ झाली. आरोग्य निरीक्षण संस्थांच्या प्राथमिक अहवालानुसार, या काळात 10,000 पेक्षा जास्त अतिरिक्त मृत्यूंची नोंद झाली आहे. जरी प्रत्येक मृत्यू थेट उष्णतेमुळे झाला हे सिद्ध करणे कठीण असले तरी, वाढते तापमान आणि विशेषतः असुरक्षित लोकसंख्येमध्ये मृत्यू दरात झालेली अचानक वाढ यांचा स्पष्ट संबंध तज्ञांनी अधोरेखित केला आहे.
मृत्यूची आकडेवारी आणि प्रादेशिक परिणाम
युरोमोमो (EuroMOMO) या युरोपियन देशांतील (२४ देश) मृत्यू दरांवर लक्ष ठेवणाऱ्या यंत्रणेने, २८ जून रोजी संपलेल्या आठवड्यात सर्व कारणांमुळे 14,260 अतिरिक्त मृत्यूंची नोंद केली. यातील सुमारे 12,000 मृत्यू हे 65 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या व्यक्तींचे होते. आरोग्य अधिकाऱ्यांसाठी वृद्धांमधील मृत्यूचे हे प्रमाण अत्यंत चिंतेचे कारण ठरले आहे.
विविध राष्ट्रीय आरोग्य संस्थांनी अधिक विशिष्ट आकडेवारी जाहीर करण्यास सुरुवात केली आहे. जर्मनीच्या रॉबर्ट कोच इन्स्टिट्यूटने (Robert Koch Institute) उष्णतेशी संबंधित 6,830 मृत्यूंची नोंद केली आहे, ज्यात बहुसंख्य वृद्ध होते. युनायटेड किंगडमच्या मेट ऑफिसने (Met Office) मे आणि जून महिन्यांत इंग्लंड आणि वेल्समध्ये अंदाजे 2,700 उष्णता-संबंधित मृत्यूंची नोंद केली. तसेच, फ्रान्समध्ये जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात किमान 2,000 अतिरिक्त मृत्यूंची नोंद झाली, तर बेल्जियमच्या सायन्सॅनो (Sciensano) सार्वजनिक आरोग्य संस्थेने १८ जून ते १ जुलै दरम्यान 1,747 अतिरिक्त मृत्यूंची नोंद केली.
वैज्ञानिक आणि सार्वजनिक आरोग्य दृष्टिकोन
या घटनांचे निरीक्षण करणारे शास्त्रज्ञ वाढत जाणारी वारंवारता आणि उष्णतेच्या लाटांची तीव्रता ही सार्वजनिक आरोग्याच्या तयारीसाठी मोठी चिंता असल्याचे सांगत आहेत. २००३ मधील युरोपियन हीटवेव्ह, ज्यात अंदाजे 70,000 लोकांचा मृत्यू झाला होता, ती सर्वात प्राणघातक ठरली असली तरी, संशोधकांनी जूनमधील अलीकडील वाढीला अत्यंत असामान्य म्हटले आहे. युरोमोमो नेटवर्कचे समन्वयक लासे व्हेस्टरगार्ड (Lasse Vestergaard) यांच्या मते, या विशिष्ट कालावधीत मृत्यू दरात झालेली तीव्र वाढीसाठी दुसरे कोणतेही स्पष्ट कारण नाही.
अशा घटनांच्या अहवालात अधिकाऱ्यांसमोर मोठे आव्हान आहे. उष्णतेमुळे होणारे अनेक मृत्यू, विशेषतः असुरक्षित व्यक्तींमध्ये हृदयविकाराच्या घटनांमुळे होणारे, अधिकृतपणे उष्णता-प्रेरित म्हणून वर्गीकृत केले जात नाहीत. यामुळे अंतिम मृत्यू नोंदणीमध्ये ही संख्या कमी होण्याची शक्यता आहे. जर्मनीमध्ये २८ जून रोजी 41.7 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाल्यामुळे, या घटनेने विकसित राष्ट्रांमधील सार्वजनिक आरोग्य प्रणाली आणि पायाभूत सुविधांसाठी अति उष्ण हवामानामुळे निर्माण होणाऱ्या धोक्यांची आठवण करून दिली आहे.
गुंतवणूकदार आणि धोरणकर्ते सार्वजनिक आरोग्य खर्च आणि पायाभूत सुविधांच्या अनुकूलन धोरणांवरील भविष्यातील अद्यतनांवर लक्ष ठेवण्याची शक्यता आहे. पुढील काळात युरोपियन आरोग्य प्रणालींनी या काळात कशी प्रतिक्रिया दिली आणि वाढत्या उन्हाळ्यातील तीव्र तापमानाशी संबंधित आरोग्य धोके कमी करण्यासाठी कोणती दीर्घकालीन उपाययोजना आवश्यक असू शकते याचे सखोल विश्लेषण केले जाईल.