Zerodha चे सह-संस्थापक नितीन कामथ यांनी भारतातील रिटेल गुंतवणूकदारांच्या वाढीचे श्रेय रिलायन्स जिओ आणि एअरटेलच्या डिजिटल क्रांतीला दिले आहे. स्वस्त डेटा आणि UPI मुळे गुंतवणुकीचा मार्ग सुकर झाल्याचे त्यांनी नमूद केले.
भारताच्या शेअर बाजाराने गेल्या दशकात एक मोठी झेप घेतली आहे. २०१६ मध्ये केवळ २ कोटी असलेले रिटेल गुंतवणूकदार २०२४ पर्यंत १३ कोटींच्या पार गेले आहेत. Zerodha चे सह-संस्थापक नितीन कामथ यांच्या मते, ही वाढ केवळ योगायोग नसून ती भक्कम डिजिटल पायाभूत सुविधांचे फळ आहे. रिलायन्स जिओ आणि भारती एअरटेलने सुरू केलेल्या टेलीकॉम क्रांतीने स्वस्त आणि वेगवान इंटरनेट उपलब्ध करून दिल्याने सर्वसामान्यांसाठी शेअर बाजार 'एक्सेसिबल' झाला.
डिजिटल पायाभूत सुविधांचा मोठा वाटा
पूर्वी शेअर बाजारात गुंतवणूक करणे म्हणजे कागदपत्रांचा ढीग आणि लांब लचक प्रक्रिया होती. मात्र, स्वस्त डेटा, आधार आधारित केवायसी (e-KYC) आणि युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) या त्रिसूत्रीने ही प्रक्रिया पूर्णपणे पेपरलेस केली. यामुळे गुंतवणुकीचा खर्चही मोठ्या प्रमाणात कमी झाला.
या डिजिटल हायवेमुळेच Zerodha सारख्या डिस्काउंट ब्रोकरेज कंपन्यांना वेगाने विस्तार करणे शक्य झाले. आता छोट्या शहरांतील आणि ग्रामीण भागातील नागरिकही सहजपणे इक्विटी मार्केटमध्ये गुंतवणूक करू शकत आहेत.
भांडवल निर्मितीचे चक्र
टेलीकॉम कंपन्या आणि भांडवली बाजार यांच्यात आता एक परस्पर संबंध निर्माण झाला आहे. ज्या टेलीकॉम कंपन्यांनी डिजिटल रस्ते तयार केले, त्याच कंपन्या आता स्वतःच्या विस्तारासाठी भांडवल उभे करण्यासाठी शेअर बाजाराचा वापर करत आहेत. हे एक प्रकारचे चक्र बनले आहे, जे डिजिटल स्वीकारार्हता आणि आर्थिक सहभागाला चालना देत आहे.
गुंतवणूकदारांसमोरील आव्हाने
बाजारातील सहज प्रवेशामुळे ट्रेडिंगमध्ये मोठी वाढ झाली आहे, विशेषतः रिस्की फायनान्शियल इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये. नवीन गुंतवणूकदारांच्या वाढत्या सहभागामुळे सट्टेबाजी वाढल्याची चिंता नियामक यंत्रणांनी व्यक्त केली आहे. त्यामुळे, आता केवळ नवीन वापरकर्ते जोडण्यावर भर न देता, त्यांच्या गुंतवणुकीची सुरक्षितता आणि रिस्क मॅनेजमेंट यावर अधिक लक्ष केंद्रित करण्याची वेळ आली आहे.