जपानी येन ४० वर्षांतील नीचांकी पातळीवर! डॉलर मजबूत, जगात कॅरी ट्रेडचा धोका वाढला

Detailed Coverage

डॉलरसमोर येनची शरणागती

अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत जपानी येनची किंमत १६३ च्या पार गेली आहे. चार दशकांनंतर प्रथमच येन इतका कमजोर झाला आहे. जपानचा वाढता व्यापार तुटीचा (Trade Deficit) आकडा, जो जून 2026 मध्ये ४०६.९ अब्ज येन होता, हे या घसरणीचे मुख्य कारण आहे. कच्च्या तेलासारख्या वस्तूंच्या वाढत्या आयातीमुळे येनवर मोठा दबाव आला आहे.

जपानच्या 'सुपर स्वस्त' धोरणापुढील आव्हान

गेल्या अनेक वर्षांपासून, कमी व्याजदरांमुळे जपानी येनचा वापर 'कॅरी ट्रेड'साठी मोठ्या प्रमाणावर होत होता. यामुळे आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूकदार जपानमधून स्वस्तात येन कर्ज घेऊन ते इतर देशांमध्ये जास्त परतावा देणाऱ्या मालमत्तांमध्ये गुंतवत होते. यातून जागतिक बाजारात मोठी तरलता (Liquidity) निर्माण झाली होती.

मात्र, आता जपानच्या सेंट्रल बँकेला (Bank of Japan - BOJ) येनला वाचवण्यासाठी व्याजदर वाढवावे लागतील, अशी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. व्याजदर वाढल्यास, कर्जाचा खर्च वाढेल आणि गुंतवणूकदारांना आपले जागतिक शेअर्स (Global Equities) विकून येनची कर्जे फेडावी लागतील. यालाच 'अनwinding' म्हणतात. यामुळे जागतिक शेअर बाजारात अचानक मोठी विक्री (Selling Pressure) येण्याचा धोका आहे.

बाजाराच्या आठवणी ताज्या

2024 च्या उन्हाळ्यात, जेव्हा येन १६२ वरून १५३ पर्यंत वेगाने खाली आला होता, तेव्हा अशाच प्रकारची अस्थिरता बाजारात पाहायला मिळाली होती. त्यावेळी BOJ ने अचानक व्याजदर वाढवले होते आणि चलन बाजारात हस्तक्षेप केला होता. यामुळे गुंतवणूकदारांनी आपली पोझिशन्स वेगाने क्लोज केल्या आणि जागतिक बाजारात पडझड झाली. सध्याची परिस्थिती पाहता, ती भीती पुन्हा डोके वर काढत आहे.

भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी काय?

जरी हे येन-आधारित ट्रेड थेट भारताला लक्ष्य करत नसले तरी, भारत जागतिक आर्थिक व्यवस्थेचा भाग आहे. जर जागतिक फंडांना (Global Funds) पैशांची चणचण भासली, तर ते रोख रक्कम उभारण्यासाठी विकसनशील बाजारांमधील (Emerging Markets) गुंतवणूक कमी करतात.

सध्या जपानी गुंतवणूकदारांनी भारतीय शेअर्समध्ये अंदाजे ₹1.94 लाख कोटींची गुंतवणूक केली आहे. एकूण परदेशी गुंतवणुकीचा हा एक छोटा भाग असला तरी, जागतिक स्तरावर मोठी विक्री झाल्यास त्याचा अप्रत्यक्ष फटका भारतीय शेअर बाजाराला आणि रुपयाला बसू शकतो.

मात्र, भारतीय बाजाराने यापूर्वीही लवचिकता दाखवली आहे. देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदार (Domestic Institutional Investors) आणि सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन (SIPs) द्वारे होणारा नियमित पैसा यामुळे बाजारात एक आधार मिळतो. जपानच्या सेंट्रल बँकेने व्याजदरांबाबत काय निर्णय घेतला, हे येन कॅरी ट्रेड किती वेगाने आणि कसा अनवाइंड होतो, हे ठरवेल. बाजारातील अस्थिरता निर्देशांक (Volatility Indices) आणि चलनातील चढ-उतार यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल.