भारतीय कुटुंबांसाठी सोने हे केवळ दागिने नसून महागाईविरुद्धचे एक प्रभावी सुरक्षा कवच आहे. गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) सारखे पर्याय असूनही फिजिकल गोल्डची मागणी कायम का आहे, याचा घेतलेला हा आढावा.
सोन्याचे आर्थिक महत्त्व
अनेक भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी सोने हे केवळ दागिन्यांच्या स्वरूपात नाही, तर आर्थिक संकटाच्या वेळी मदतीला येणारा एक 'लिक्विड' (Liquid) पर्याय म्हणून पाहिले जाते. महागाई वाढली की सोन्याचे भाव वधारतात, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांचे भांडवल सुरक्षित राहते. बँकांकडून कर्ज मिळणे कठीण असते तेव्हा फिजिकल गोल्ड गहाण ठेवून त्वरित रोख रक्कम मिळवणे सोपे असते.
पेपर गोल्डचे वास्तव
सध्या बाजारात उपलब्ध असलेले गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) हे पूर्णपणे सोन्याला पर्याय नाहीत. नियमांनुसार, या ईटीएफला त्यांच्या एकूण मालमत्तेच्या किमान ८०% गुंतवणूक फिजिकल सोन्यातच करावी लागते. यामुळे जेव्हा गुंतवणूकदार ईटीएफमध्ये पैसे गुंतवतात, तेव्हा संस्थात्मक पातळीवर पुन्हा सोन्याची मागणी वाढतेच, ज्याचा थेट परिणाम देशाच्या 'करंट अकाउंट डेफिसिट'वर (Current Account Deficit) होतो.
टॅक्सेशन आणि डिजिटल अडथळे
फिजिकल गोल्ड आणि डिजिटल गुंतवणूक यामध्ये मोठा फरक आहे. रोखीने सोन्याची खरेदी करताना कागदपत्रांची कटकट नसते, तर डिमॅट अकाउंट आणि टॅक्स ट्रेलमुळे डिजिटल गुंतवणूक अनेकांना क्लिष्ट वाटते. जोपर्यंत डिजिटल सोन्याची खरेदी सोपी आणि खाजगी स्वरूपाची होत नाही, तोपर्यंत सामान्य गुंतवणूकदार फिजिकल गोल्डकडेच झुकलेला दिसेल.
आरईआयटी (REITs) एक पर्याय?
रिअल इस्टेटमध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी आरईआयटी (REITs) हा एक चांगला पर्याय आहे. मात्र, आजही बँकांकडून मिळणारी सोन्यावरील कर्जाची सुविधा इतर वित्तीय साधनांना (उदा. म्युच्युअल फंड युनिट्स किंवा आरईआयटी) तितकी सहज उपलब्ध नाही. जर वित्तीय संस्थांनी या नवीन पर्यायांनाही सोन्याप्रमाणेच 'कोलेटरल' (Collateral) म्हणून महत्त्व दिले, तर गुंतवणुकीचा कल बदलू शकतो.