रुपया डॉलरच्या तुलनेत **९४** च्या पातळीवर घसरूनही भारतीय टेक्सटाईल निर्यातीत घट दिसून येत आहे. जून **२०२६** मध्ये निर्यातीत **११.२५%** ची मोठी घसरण नोंदवण्यात आली असून, उच्च टॅरिफ आणि स्ट्रक्चरल अडचणींमुळे कंपन्यांच्या मार्जिनवर मोठा ताण आहे.
भारतीय टेक्सटाईल आणि अपॅरल क्षेत्रासमोर सध्या एक मोठे विरोधाभासी संकट उभे राहिले आहे. सामान्यतः स्थानिक चलन कमकुवत झाल्यामुळे भारतीय उत्पादने आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत स्वस्त होतात आणि निर्यात वाढते, असा नियम आहे. मात्र, जून २०२६ मधील आकडेवारीनुसार, अपॅरल निर्यातीत ११.२५% ची घसरण झाली आहे. हे स्पष्ट करते की केवळ रुपयाचे अवमूल्यन या क्षेत्रातील खोलवर असलेल्या संरचनात्मक समस्या सोडवण्यासाठी पुरेसे नाही.
इनव्हर्टेड ड्युटी स्ट्रक्चरचा सापळा
उत्पादकांसाठी सर्वात मोठा अडथळा म्हणजे देशातील 'इनव्हर्टेड ड्युटी स्ट्रक्चर'. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, कच्च्या मालावर (उदा. सिंथेटिक यार्न, फायबर आणि केमिकल्स) द्यावा लागणारा कर हा तयार कपड्यांवरील करापेक्षा जास्त आहे. या विषमतेमुळे देशांतर्गत कंपन्यांचा उत्पादन खर्च वाढतो आणि रुपया कमकुवत असूनही जागतिक बाजारात किमतींच्या बाबतीत स्पर्धा करणे कठीण होते.
जागतिक टॅरिफचा फटका
देशांतर्गत करांव्यतिरिक्त, भारतीय निर्यातदारांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठा फटका बसत आहे. बांगलादेश आणि व्हिएतनाम सारख्या देशांनी युरोपियन युनियन आणि युनायटेड किंगडमसारख्या प्रमुख बाजारपेठांशी फायदेशीर व्यापार करार (Preferential Trade Agreements) केले आहेत. याउलट, भारतीय वस्तूंना उच्च टॅरिफचा सामना करावा लागतो, ज्यामुळे रुपयाच्या घसरणीतून मिळणारा फायदा पूर्णपणे शून्य होतो.
कार्यक्षमतेचे आव्हान
कारखान्यांमधील अंतर्गत समस्यांमुळे निर्यातीवर मर्यादा येत आहेत. सद्यस्थितीत अनेक कारखाने त्यांच्या क्षमतेच्या केवळ ५८% ते ७०% इतक्याच उत्पादनावर काम करत आहेत. त्यातच लॉजिस्टिकच्या समस्यांमुळे महागड्या 'एअर फ्रेट'चा आधार घ्यावा लागत आहे, ज्यामुळे कंपन्यांचे नफा मार्जिन (Profit Margins) कमी होत आहे.
गुंतवणूकदारांनी काय पहावे?
टेक्सटाईल क्षेत्रात सुधारणेसाठी केवळ रुपयाचे मूल्य महत्त्वाचे नाही, तर धोरणात्मक बदल आवश्यक आहेत. गुंतवणूकदारांनी ड्युटी स्ट्रक्चरमधील सुधारणा, GST रिफंडचा वेग आणि निर्यात प्रोत्साहन योजनांकडे बारीक लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. कंपन्या आपली कार्यक्षमता कशी वाढवतात आणि वर्किंग कॅपिटलच्या समस्या कशा सोडवतात, यावरच या क्षेत्राचे भविष्य अवलंबून आहे.