अमेरिकेने 'ऑपरेशन इकॉनॉमिक आउटकास्ट' अंतर्गत ४ भारतीय कंपन्या आणि ३ व्यक्तींवर इराणशी संबंधित पेट्रोलियम व्यापाराचे आरोप ठेवत निर्बंध लादले आहेत. भारतीय बाजारावर याचे पडसाद मर्यादित असले तरी गुंतवणूकदार आता नियमांच्या पालनावर (Compliance) लक्ष ठेवून आहेत.
अमेरिकेने नुकत्याच सुरू केलेल्या 'ऑपरेशन इकॉनॉमिक आउटकास्ट' मोहिमेअंतर्गत भारताच्या ४ कंपन्या आणि ३ व्यक्तींना लक्ष्य केले आहे. २०२३ ते २०२६ या काळात इराणकडून पेट्रोलियम आणि पेट्रोकेमिकल उत्पादनांची आयात आणि व्यापार केल्याचा आरोप यावर ठेवण्यात आला आहे. या कारवाईचा भारतीय शेअर बाजारावर सुरुवातीला फारसा मोठा परिणाम दिसलेला नाही, बेंचमार्क इंडेक्समध्ये केवळ ०.५% ची घसरण नोंदवली गेली आहे.
कंपन्यांसमोरील कायदेशीर आणि आर्थिक जोखीम
या निर्बंधांचा थेट फटका संबंधित कंपन्यांना बसेल. गुंतवणूकदार आता या कंपन्यांचा जागतिक वित्तीय व्यवस्थेशी असलेला संबंध तपासत आहेत. यामुळे आंतरराष्ट्रीय पेमेंट सेटलमेंटमध्ये अडचणी येऊ शकतात. आकडेवारीनुसार, इराणशी असलेला भारताचा थेट व्यापार आधीच खूप कमी झाला आहे. FY2026 पर्यंत निर्यात $१.२ अब्ज पर्यंत आणि आयात $३७५ दशलक्ष पेक्षा कमी झाली आहे. यामुळे अर्थव्यवस्थेवर मोठा धक्का बसण्याची शक्यता कमी असली, तरी नियामक तपासणी वाढल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर काम करणाऱ्या कंपन्यांना आव्हानांचा सामना करावा लागू शकतो.
ऊर्जा सुरक्षा आणि बाजाराची स्थिती
भारत आपल्या ऊर्जेच्या गरजेपैकी ९०% आयात करतो, त्यामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतींकडे सर्वांचे लक्ष आहे. सध्या कच्च्या तेलाचे भाव $८९ प्रति बॅरलच्या खाली आहेत. हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये ओमान आणि इराण दरम्यान असलेल्या ट्रान्झिट कॉरिडॉरमुळे शिपिंगवर अजून तरी फारसा परिणाम झालेला नाही. जोपर्यंत हा मार्ग खुला आहे, तोपर्यंत देशांतर्गत महागाई आणि चालू खात्यावरील तूट (Current Account Deficit) नियंत्रणात राहण्याची अपेक्षा आहे.
व्यापार संबंध आणि भविष्यातील खबरदारी
या निर्बंधांमुळे अमेरिका आणि भारत यांच्यातील व्यापारावर ताण येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. दिल्लीला आता रशिया आणि इराणशी संबंधित अमेरिकन नियमांचे अधिक काटेकोर पालन करावे लागेल का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. गुंतवणूकदारांनी आता इंडेक्समधील हालचालीपेक्षा, संबंधित कंपन्या भविष्यातील व्यवसाय कसा सांभाळतात आणि भारतीय सरकार यावर काय भूमिका घेते, याकडे लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.