अमेरिकन शेअर बाजारात सध्या एका मोठ्या बदलाचे वारे वाहत आहेत. केवळ ४२ आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) कंपन्यांमुळे S&P 500 इंडेक्सला **६७%** तेजी मिळाली आहे. मात्र, ही एकाग्रता आता चिंतेचा विषय बनत असून, मोठ्या प्रमाणावरील इन्फ्रास्ट्रक्चर खर्च कंपन्यांच्या बॅलन्स शीटवर ताण आणत आहे.
बाजार एकाग्रतेचे वास्तव
ऑक्टोबर २०२६ च्या सुरुवातीला S&P 500 ने ७,८१८.९३ चा उच्चांक गाठला असला तरी, या तेजीचे खरे स्वरूप मर्यादित आहे. २०२४ पासून बाजार वाढवण्याचे काम प्रामुख्याने ४२ AI कंपन्या करत आहेत. विशेष म्हणजे, इंडेक्समधील एकूण नफ्यापैकी ५८% वाटा या मोजक्याच कंपन्यांचा आहे. सध्याची स्थिती पाहता, S&P 500 मधील केवळ २९% ते ४०% शेअर्सच इंडेक्सच्या कामगिरीला टक्कर देत आहेत, ज्यामुळे इतर अनेक कंपन्या पिछाडीवर असल्याचे दिसते.
AI क्षेत्रात मोठा खर्च आणि दबाव
AI लीडर असलेल्या या कंपन्यांचा संशोधनावरील (R&D) खर्च प्रचंड वाढला आहे. संपूर्ण S&P 500 च्या वाढीव खर्चापैकी ८१% वाटा या ४२ कंपन्यांचा आहे. २०२६ मध्येच मोठ्या टेक कंपन्या $७०० अब्ज ते $८०० अब्ज इतकी रक्कम केवळ AI इन्फ्रास्ट्रक्चरवर खर्च करणार आहेत. प्रश्न असा आहे की, हा अफाट खर्च भविष्यातील नफ्यात रूपांतरित होईल का, की कंपन्यांच्या आर्थिक आरोग्यावर संकट ओढवेल?
गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा
जेव्हा बाजार मोजक्याच कंपन्यांवर अवलंबून असतो, तेव्हा त्याला 'नॅरो मार्केट' म्हटले जाते. जर AI क्षेत्राच्या मागणीत घट झाली किंवा नियमांमुळे (Regulation) अडथळे आले, तर संपूर्ण इंडेक्सवर त्याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो. आता गुंतवणूकदारांचे लक्ष कंपन्यांच्या आगामी रिझल्ट्सवर आहे. जर या इन्फ्रास्ट्रक्चरवरील गुंतवणुकीचा फायदा महसुलात (Revenue) दिसला नाही, तर मार्केटमध्ये मोठी घसरण होण्याची शक्यता नाकारता येणार नाही.