अमेरिकेत ५० वर्षांतील नीचांकी बेरोजगारी! 'महागाई'मुळे फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर कपातीवर प्रश्नचिन्ह

लेबर मार्केटची ५० वर्षांतील नीचांकी पातळी गाठली

अमेरिकेच्या लेबर मार्केटमध्ये (Labor Market) अभूतपूर्व लवचिकता दिसून येत आहे. गेल्या आठवड्यात संपलेल्या शुक्रवारपर्यंत (April 25) सुरुवातीच्या बेकारी हक्क्यांमध्ये (Initial Jobless Claims) २६,००० ची घट होऊन ती १,८९,००० वर आली आहे. ही संख्या सप्टेंबर १९६९ नंतरची सर्वात कमी आहे. सततच्या बेकारी हक्क्यांमध्येही (Continuing Claims) घट झाली आहे, जे दर्शवते की नोकऱ्या गमावण्याचे प्रमाण खूप कमी आहे.

महागाईमुळे फेडरल रिझर्व्हने दर जैसे थे ठेवले

या मजबूत लेबर मार्केटच्या पार्श्वभूमीवर, अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हने (Federal Reserve) व्याजदर (Interest Rates) स्थिर ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. फेडरल रिझर्व्हचे चेअरमन जेरोम पॉवेल (Jerome Powell) यांनी सांगितले की, लेबर मार्केटमधील स्थिरता हेच दर न वाढवण्यामागे एक प्रमुख कारण आहे. फेडरल रिझर्व्हने आपल्या बैठकीत फेडरल फंड रेट (Federal Funds Rate) ३.५% ते ३.७५% या पातळीवर कायम ठेवला आहे. हा सलग तिसरा निर्णय आहे.

आर्थिक वाढीची गती वाढली, पण महागाई कायम

अमेरिकेची अर्थव्यवस्था २०२६ च्या पहिल्या तिमाहीत (Q1) २.०% वार्षिक दराने वाढली आहे. मागील तिमाहीत (Q4 २०२५) ही वाढ ०.५% होती. ही वाढ गुंतवणूक (Investment), निर्यात (Exports) आणि सरकारी खर्चातून (Government Spending) झाली आहे, जरी ग्राहक खर्चात (Consumer Spending) घट दिसून आली. मात्र, महागाई (Inflation) चिंतेचा विषय बनली आहे. ग्रॉस डोमेस्टिक परचेस (Gross Domestic Purchases) प्राईस इंडेक्स ३.६% आणि पीसीई प्राईस इंडेक्स (PCE Price Index) ४.५% पर्यंत वाढला आहे. इराणमधील संघर्षामुळे (Iran Conflict) तेलाच्या वाढत्या किमतींचा महागाईवर परिणाम होत आहे, ज्यामुळे फेडरल रिझर्व्हला महागाई नियंत्रणात आणणे कठीण जात आहे.

कंपन्यांमधील नोकरकपात वि. लेबर मार्केटची मजबुती

मेटॅ प्लॅटफॉर्म्स (Meta Platforms) आणि नाईकी (Nike) सारख्या मोठ्या कंपन्यांनी पुनर्रचना (Restructuring) आणि AI मध्ये गुंतवणूक (AI Investment) यांसारख्या कारणांमुळे कर्मचाऱ्यांची कपात (Layoffs) जाहीर केली आहे. मेटाने AI खर्चावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी कर्मचाऱ्यांची संख्या कमी केली आहे. नाईकीने आपल्या तंत्रज्ञान विभागात १,४०० कर्मचाऱ्यांना कमी केले. मात्र, ही वैयक्तिक कंपन्यांची कृती आहे आणि अमेरिकेच्या एकूण लेबर मार्केटमधील मजबुतीशी याचा संबंध नाही.

छुपे धोके आणि बदलती बाजारातील समीकरणं

एकंदरीत बेरोजगारी कमी असली तरी, कामगार सहभाग दरासारख्या (Labor Force Participation Rate) काही अंतर्गत धोक्यांबद्दल चिंता व्यक्त केली जात आहे. फेडरल रिझर्व्हने महागाई आणि लेबर मार्केटमधील संभाव्य धोके दोन्ही मान्य केले आहेत. AI मधील गुंतवणूक भविष्यात नोकऱ्यांवर परिणाम करू शकते. नाईकीसारख्या कंपन्यांमधील पुनर्रचना मार्जिनवर (Margin Pressure) दबाव आणि बाजारातील आव्हाने दर्शवते. ऊर्जा शॉक (Energy Shocks) आणि भू-राजकीय अस्थिरतेमुळे (Geopolitical Instability) वाढलेली महागाई फेडरल रिझर्व्हसाठी एक अवघड मार्ग तयार करत आहे. 'स्टॅगफ्लेशन'ची (Stagflation) शक्यता आहे, जिथे महागाई जास्त राहते आणि नोकऱ्यांची वाढ खुंटते.

भविष्यातील वाटचाल: धोरणे अनिश्चित

फेडरल रिझर्व्हचे अधिकारी व्याजदर (Interest Rates) बराच काळ स्थिर ठेवण्याच्या बाजूने आहेत. दर कपातीची (Rate Cuts) अपेक्षा २०२७ पर्यंत पुढे ढकलली जात आहे, आणि कदाचित वाढही होऊ शकते. भू-राजकीय धक्के, अस्थिर वस्तूंच्या किमती (Volatile Commodity Prices) आणि कायमस्वरूपी महागाई यामुळे बाजारातील दर कपातीच्या अपेक्षा कमी होत आहेत. याचा अर्थ असा की, उच्च व्याजदर (Higher Rates) किंवा अनपेक्षित धोरणात्मक बदल (Policy Shifts) काही काळासाठी राहू शकतात.