अमेरिकेत महागाईचा भडका! इंधन दरांमुळे वाढली चिंता, शेअर बाजारात धाकधूक

अमेरिकेतील शेअर बाजारात शुक्रवारी तेजी दिसून आली, पण मार्च महिन्यातील महागाईचे आकडे अपेक्षेप्रमाणे असले तरी, ऊर्जा क्षेत्रातील दरवाढ चिंतेचा विषय ठरली. ग्राहक किंमत निर्देशांक (Consumer Price Index - CPI) मध्ये मागील महिन्याच्या तुलनेत 0.9% वाढ झाली, पण इंधन, विशेषतः पेट्रोलच्या दरात 21.2% ची प्रचंड वाढ नोंदवली गेली. हा दर 1967 नंतरचा सर्वात मोठा मासिक वाढीचा टप्पा आहे. इराणमधील संघर्ष आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणावामुळे जागतिक स्तरावर ऊर्जा पुरवठ्यावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. यामुळे बाजारातील स्थिरता नाजूक बनली असून, ऊर्जा दर आणखी वाढण्याची भीती गुंतवणूकदारांना सतावत आहे.

नवीन आकडेवारीनुसार, मार्च महिन्यातील CPI 0.9% ने वाढला, ज्यामुळे वार्षिक महागाईचा दर 3.3% वर पोहोचला. हा दर फेब्रुवारीतील 2.4% च्या तुलनेत लक्षणीय वाढ दर्शवतो. ऊर्जा निर्देशांकात (energy index) एकूण 10.9% ची वाढ झाली, ज्यात पेट्रोलच्या किमतीत 21.2% चा विक्रमी वाढ झाली. या दरवाढीमुळे ब्रेंट क्रूड (Brent crude) $95.09 प्रति बॅरल आणि WTI फ्युचर्स (WTI futures) $98 च्या आसपास व्यवहार करत आहेत. सर्वसामान्यांसाठी पेट्रोलची सरासरी किंमत सुमारे $3.64 प्रति गॅलन झाली आहे, जी फेब्रुवारीपासून 25.1% अधिक आहे.

या घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवर, अमेरिकेचे प्रमुख निर्देशांक डॉव जोन्स (Dow Jones), एस&पी 500 (S&P 500) आणि नॅस्डॅक (Nasdaq Composite) यांनी सुरुवातीला सुमारे 0.3% ची वाढ नोंदवली. मात्र, ऊर्जा क्षेत्रातील कंपन्यांनी या परिस्थितीतही चांगली कामगिरी केली आहे. iShares U.S. Energy ETF (IYE) मध्ये वर्ष-दर-वर्ष (YTD) 34.78% ची वाढ दिसून आली आहे, तर Energy Select Sector Index मध्ये 19.8% ची वाढ झाली आहे. याउलट, बाजारातील इतर घटकांचे मूल्यांकन पाहता, डॉव जोन्सचा P/E रेशो 22.84, नॅस्डॅकचा 26.99 आणि एस&पी 500 चा फॉरवर्ड P/E सुमारे 20x आहे, जे ऊर्जेच्या दरवाढीच्या तुलनेत वेगळे चित्र दर्शवतात.

जागतिक पातळीवरील भू-राजकीय तणावामुळे (geopolitical tensions) वाढलेले तेल आणि वायूचे दर कायम राहिल्यास त्याचा अमेरिकेच्या आर्थिक विकासावर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः आयातीवर अवलंबून असलेल्या अर्थव्यवस्थांसाठी हे एक आव्हान आहे. अमेरिकन कुटुंबांसाठी, विशेषतः कमी आणि मध्यम उत्पन्न गटांसाठी, पेट्रोलच्या वाढत्या किमती इतर वस्तूंवरील खर्च कमी करू शकतात, ज्यामुळे आर्थिक सुधारणेला बाधा येऊ शकते. इराण आणि इस्रायलमधील घडामोडी, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील अडथळे आणि सौदी अरेबियाने उत्पादनात कपात केल्याच्या बातम्या यामुळे अनिश्चितता वाढली आहे. हे भू-राजकीय धोके ऊर्जा बाजारात आणि जागतिक गुंतवणुकीवर झपाट्याने परिणाम करू शकतात.

भविष्यात बाजाराची दिशा (market sentiment) इराण संघर्षाच्या प्रगतीवर आणि त्याचा तेलाच्या किमतींवरील परिणामावर अवलंबून असेल. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) च्या अंदाजानुसार, अमेरिकेतील महागाई 2026 पर्यंत लक्ष्यापेक्षा (above target) जास्त राहण्याची शक्यता आहे. S&P Global Ratings ने महागाई नियंत्रणात आल्यास आणि आर्थिक वाढ स्थिर राहिल्यास 2026 च्या उत्तरार्धात व्याजदरात कपात (interest rate cut) होण्याची शक्यता वर्तवली आहे. मात्र, ऊर्जेच्या किमतीतील अचानक वाढ आणि त्याचा पुरवठा साखळी (supply chains) व ग्राहक वर्तनावर होणारा परिणाम यामुळे हे अंदाज बदलू शकतात. सध्याची परिस्थिती पाहता, गुंतवणूकदारांनी भू-राजकीय घडामोडी, कच्च्या तेलाच्या किमती आणि महागाई यावर बारकाईने लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.