तुमचा UPI ID म्हणजे पैशांच्या देवाणघेवाणीसाठी एक ई-मेल ॲड्रेससारखा आहे, त्यामुळे तो शेअर करणे सुरक्षित आहे. फ्रॉड तेव्हाच होतो जेव्हा तुम्ही तुमची गुप्त PIN चुकीच्या ठिकाणी टाकून पेमेंट रिक्वेस्टला संमती देता.
भारतात दैनंदिन व्यवहारांपासून ते डिमॅट खात्यात गुंतवणूक करण्यापर्यंत UPI चा वापर मोठ्या प्रमाणात होतो. अनेकांना असा प्रश्न पडतो की, एखाद्या व्यापाऱ्याला किंवा ब्रोकरला आपला UPI ID दिल्यास बँक खात्यातील पैसे चोरीला जातील का? तर याचे उत्तर 'नाही' असे आहे. तांत्रिकदृष्ट्या UPI ID हा केवळ पैशांच्या देवाणघेवाणीसाठी एक डिजिटल पत्ता आहे. तो शेअर केल्यामुळे कोणालाही तुमच्या खात्यातून पैसे काढण्याचा अधिकार मिळत नाही.
खरा धोका कुठे आहे?
UPI व्यवहारातील सुरक्षिततेची खरी चावी तुमची UPI PIN आहे. लक्षात ठेवा, पैसे 'मिळवण्यासाठी' कधीही PIN ची गरज नसते. फसवणूक करणारे लोक सहसा 'रिफंड' देण्याचे आमिष दाखवून किंवा 'कलेक्ट रिक्वेस्ट' पाठवून युजर्सची दिशाभूल करतात. जेव्हा तुम्ही पैसे मिळवण्याच्या आशेने तुमची PIN टाकता, तेव्हा तुम्ही नकळत समोरच्याला पैसे पाठवत असता. त्यामुळे 'पैसे घेण्यासाठी PIN ची गरज नसते' हा नियम नेहमी लक्षात ठेवा.
गुंतवणूकदारांसाठी सुरक्षितता (SEBI मार्गदर्शक तत्त्वे)
गुंतवणूकदारांची फसवणूक टाळण्यासाठी SEBI ने काही महत्त्वाच्या उपाययोजना केल्या आहेत. यामध्ये '@valid' यांसारख्या व्हेरिफाईड UPI हँडलचा समावेश आहे. यामुळे तुमचे पैसे थेट अधिकृत ब्रोकरकडेच पोहोचत आहेत याची खात्री होते. कोणत्याही अनधिकृत हँडलवर व्यवहार करणे टाळा.
फसवणूक झाल्यास काय करावे?
तुमची डिजिटल स्वच्छता राखा आणि वापरात नसलेली पेमेंट खाती बंद करा. दुर्दैवाने जर फसवणूक झालीच, तर घाबरून न जाता त्वरित 1930 या नॅशनल सायबर क्राईम हेल्पलाईन क्रमांकावर संपर्क साधा. फसवणुकीनंतर पहिल्या एका तासात तक्रार नोंदवल्यास तुमचे पैसे परत मिळण्याची शक्यता सर्वाधिक असते.