UNCTAD ने AI मुळे सुरू असलेल्या मार्केट रॅलीबाबत धोक्याची घंटा वाजवली आहे. अमेरिकन बाजारातील वाढते व्हॅल्यूएशन आणि धोकादायक तेजी यामुळे भविष्यात मोठी घसरण होण्याची शक्यता आहे, ज्याचा फटका भारतासारख्या उदयोन्मुख बाजारपेठांनाही बसू शकतो.
संयुक्त राष्ट्रांच्या 'UNCTAD' या संस्थेने सध्या सुरू असलेल्या AI-आधारित मार्केट रॅलीबाबत चिंता व्यक्त केली आहे. ही तेजी २०० वर्षांपूर्वीच्या 'डॉट-कॉम' (Dot-com) बबलसारखी आणि २००८ च्या जागतिक आर्थिक संकटासारखी वाटत असल्याचे या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. जर कंपन्यांचा खरा नफा (Corporate Earnings) शेअरच्या वाढत्या किमतींशी जुळला नाही, तर बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण होऊ शकते.
अमेरिकन बाजाराची स्थिती काय आहे?
अहवालानुसार, अमेरिकेतील शेअर्स सध्या खूप महाग झाले आहेत. बाजारातील 'सायकलीकली ॲडजस्टेड प्राईस-टू-अर्निग रेशो' (CAPE Ratio) सध्या ४२ वर आहे. ऐतिहासिक सरासरी १७ असताना ही पातळी अत्यंत धोकादायक मानली जाते. विशेष म्हणजे, अमेरिकेतील केवळ १० मोठ्या कंपन्यांचे मार्केट कॅप एकूण बाजाराच्या ३७% आहे, जे बाजारातील एकाग्रतेचा मोठा धोका दर्शवते.
गुंतवणुकीचे चक्र आणि जोखीम
AI पायाभूत सुविधा उभारण्यासाठी मोठ्या टेक कंपन्या स्वतःच गुंतवणूक करत आहेत आणि हा खर्च 'क्लाउड फी' म्हणून महसूल (Revenue) म्हणून दाखवत आहेत. जर भविष्यात AI सेवांची मागणी वाढली नाही, तर हे गुंतवणुकीचे चक्र कोलमडून पडू शकते, ज्याचा थेट परिणाम क्रेडिट मार्केटवर होईल.
भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा
२०२६ पर्यंत भारताचा जीडीपी विकास दर ७.३% राहण्याचा अंदाज असला तरी, जागतिक प्रवाहातून भारत पूर्णपणे सुरक्षित नाही. जर अमेरिकन बाजारात मोठी घसरण झाली, तर परदेशी गुंतवणूकदार जोखीम असलेल्या मार्केटमधून पैसा काढून घेतात (Capital Outflow). याचा दबाव रुपयावर येऊ शकतो आणि भारतीय कंपन्यांसाठी कर्ज घेणे महाग होऊ शकते. तसेच, जागतिक स्तरावर टेक कंपन्यांनी गुंतवणूक कमी केल्यास भारतातील डेटा सेंटर्स आणि डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चरच्या नियोजित प्रकल्पांनाही फटका बसू शकतो.