लहान व्यापारी आणि दुकानदारांना डिजिटल युगात आणण्यासाठी राष्ट्रीय व्यापारी कल्याण मंडळ (National Traders' Welfare Board) आता 'ओपन नेटवर्क फॉर डिजिटल कॉमर्स' (ONDC) प्लॅटफॉर्मवर सर्वांना सहभागी करून घेण्यासाठी वेगाने काम करत आहे. यामुळे लहान व्यवसायांना मोठी डिजिटल बाजारपेठ मिळेल आणि तक्रार निवारण प्रक्रिया सुधारेल.
काय आहे ही नवीन मोहीम?
राष्ट्रीय व्यापारी कल्याण मंडळाने देशातील लहान व्यापारी आणि दुकानदारांना 'ओपन नेटवर्क फॉर डिजिटल कॉमर्स' (ONDC) या सरकारी प्लॅटफॉर्मवर आणण्याची जोरदार तयारी सुरू केली आहे. या उपक्रमामुळे लहान व्यापाऱ्यांना स्वतःची डिजिटल ओळख निर्माण करता येईल आणि मोठ्या ई-कॉमर्स कंपन्यांवरील अवलंबित्व कमी होईल. या मोहिमेला पाठिंबा देण्यासाठी दर सोमवारी ऑनलाइन सत्रे आयोजित केली जात आहेत, जिथे व्यापाऱ्यांच्या तांत्रिक अडचणी दूर केल्या जातील.
ONDC चे महत्त्व काय?
ONDC ही कोणतीही कंपनी नसून, ई-कॉमर्सला सर्वांसाठी खुले करणारी एक डिजिटल प्रणाली (protocol) आहे. लहान व्यापाऱ्यांसाठी याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे त्यांची ऑनलाइन ओळख वाढेल. सध्या, लहान व्यवसायांना मोठ्या ई-कॉमर्स कंपन्यांच्या सवलती आणि प्रचंड ग्राहकवर्गापुढे टिकून राहणे कठीण जाते. ONDC सारख्या खुल्या नेटवर्कमुळे, स्थानिक दुकानदारही मोठ्या ग्राहकवर्गापर्यंत पोहोचू शकतात, आणि त्यासाठी त्यांना मोठ्या प्लॅटफॉर्म्सना जास्त शुल्क देण्याची गरज भासणार नाही. हे सरकारचे असंघटित किरकोळ विक्री क्षेत्राला डिजिटल अर्थव्यवस्थेत आणण्याच्या योजनेचा एक भाग आहे.
MSME क्षेत्राला मिळणारा आधार
ONDC मोहिमेसोबतच, सरकार सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना (MSME) आर्थिक मदतही करत आहे. मंडळाने दिलेल्या माहितीनुसार, कर्जाची हमी मर्यादा ₹5 कोटींवरून ₹10 कोटी करण्यात आली आहे. यामुळे लहान व्यवसायांना खेळते भांडवल मिळणे सोपे होईल, जे मालाची खरेदी आणि इतर खर्चांसाठी अत्यंत आवश्यक आहे. ओडिसा राज्यात, मंडळाने राज्य-स्तरीय व्यापारी कल्याण मंडळ स्थापन करण्याचा प्रस्तावही दिला आहे, ज्यामुळे जिल्हा-स्तरीय तक्रार निवारण समित्यांसारखाच एक अतिरिक्त संस्थात्मक आधार मिळेल.
डिजिटल स्वीकृतीची खरी परिस्थिती
ONDC ला प्रोत्साहन देणे महत्त्वाचे असले तरी, लहान व्यवसायांना पूर्णपणे डिजिटल होण्याच्या मार्गात अनेक आव्हाने आहेत. अनेक लहान व्यापाऱ्यांसमोर डिजिटल साक्षरता, तांत्रिक बाबी आणि लॉजिस्टिक्स व्यवस्थापनाच्या समस्या आहेत. ई-कॉमर्स आणि रिटेल क्षेत्रात गुंतवणूक करणाऱ्यांसाठी हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की ONDC अजूनही विकासाच्या आणि स्वीकृतीच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे. या नेटवर्कचे यश किती लहान व्यापारी यशस्वीरित्या ऑनलाइन व्यवसाय करू शकतात आणि टिकवून ठेवू शकतात यावर अवलंबून असेल.
गुंतवणूकदारांनी काय लक्ष ठेवावे?
किरकोळ आणि डिजिटल कॉमर्स क्षेत्रावर लक्ष ठेवणार्या गुंतवणूकदारांनी ONDC नेटवर्कवर व्यापारी किती वेगाने जोडले जात आहेत यावर लक्ष ठेवावे. मंडळ जनजागृती करत असले तरी, प्रत्यक्ष व्यवहार आणि या प्लॅटफॉर्मवर लहान व्यापारी किती काळ टिकून राहतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. तसेच, नवीन तक्रार निवारण यंत्रणा किती प्रभावी ठरते आणि ओडिसासारख्या राज्यांमध्ये राज्य-स्तरीय समर्थन मंडळे कशी लागू होतात, यावर व्यापाऱ्यांचा या डिजिटल साधनांवरील विश्वास अवलंबून असेल.