टाटा ग्रुपचे चेअरमन चंद्रशेखरन यांच्या टेन्शनमध्ये वाढ! आर्थिक दबावामुळे 'या' कारणांवरून सुरू झाली चौकशी

नेतृत्वाखालील दबाव: वाढत्या आर्थिक आव्हानांचा सामना

टाटा सन्स (Tata Sons) बोर्डाने चेअरमन एन. चंद्रशेखरन यांच्या कार्यकाळात वाढीव मुदत देण्यापूर्वी अनेक महत्त्वाच्या बाबींवर पुनर्विचार सुरू केला आहे. टाटा ट्रस्ट्सचे चेअरमन नोएल टाटा (Noel Tata) यांनी स्पष्ट केले आहे की, नेतृत्वाचे मूल्यांकन हे थेट आर्थिक कामगिरीशी जोडलेले असेल. यामध्ये एअर इंडिया (Air India) सारख्या एव्हिएशन व्यवसायातील आणि टाटा डिजिटल (Tata Digital) मधील तोटा कमी करणे आवश्यक आहे. FY25 मध्ये टाटा डिजिटलने ग्रुपमधील दुसरा सर्वात मोठा तोटा, म्हणजेच ₹4,610 कोटी नोंदवला आहे. यासोबतच, सेमीकंडक्टर आणि बॅटरीसारख्या उच्च-जोखमीच्या क्षेत्रांमध्ये होणारा प्रचंड भांडवली खर्च (Capital Expenditure) टाटा सन्सच्या तिजोरीवर ताण आणणार नाही, याची खात्री करणेही महत्त्वाचे आहे.

RBI चे निर्बंध आणि मार्केट कॅपमधील घसरण

परिस्थिती आणखी बिकट झाली आहे कारण RBI च्या नवीन नियमांमुळे टाटा सन्सला आता कर्ज उभारणी करणे कठीण झाले आहे. टाटा सन्सने 'कोर इन्व्हेस्टमेंट कंपनी' (Core Investment Company) म्हणून असलेला दर्जा सोडल्यामुळे, त्यांना आता कर्जासाठी बाह्य स्रोतांवर अवलंबून राहता येणार नाही. यामुळे ग्रुपला आपल्या अंतर्गत रोख प्रवाहावर (Internal Cash Flow) जास्त लक्ष केंद्रित करावे लागेल. मागील एका वर्षात, टाटा ग्रुपमधील 24 सूचीबद्ध कंपन्यांचे एकूण मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) ₹3 लाख कोटी किंवा 12.5% ने घसरून ₹24.6 लाख कोटी झाले आहे. आयटी क्षेत्रातील प्रमुख कंपनी TCS ची शेअर किंमत फेब्रुवारी 2026 पर्यंत सुमारे ₹2,675.9 होती, ज्याचा P/E रेशो सुमारे 19.5-20.6 होता. दुसरीकडे, टाटा मोटर्स (Tata Motors) फेब्रुवारी 2026 पर्यंत सुमारे ₹379.9 च्या आसपास ट्रेड करत होती, ज्याचा P/E रेशो अंदाजे 6.22 होता.

उच्च-जोखमीच्या गुंतवणुकींचे व्यवस्थापन

जागतिक स्तरावर AI च्या वाढत्या मागणीमुळे सेमीकंडक्टर मार्केट 2026 पर्यंत $975 अब्ज पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. तसेच, EV बॅटरी कंपोनंट्स मार्केट 2026 पर्यंत $145.1 अब्ज पर्यंत वाढेल असा अंदाज आहे. मात्र, या उच्च-क्षमता असलेल्या क्षेत्रांमध्ये मोठ्या आणि दीर्घकालीन भांडवलाची गरज आहे, जी आधीच इतर व्यवसायांमुळे ताणलेल्या संसाधनांवर अधिक ओझे टाकू शकते. एअर इंडियामधील तोटा FY27 पर्यंत ₹110-120 अब्ज पर्यंत कमी होण्याची अपेक्षा असली तरी, भारतीय एव्हिएशन सेक्टर अजूनही जास्त कर्ज आणि इंधन दरातील अस्थिरतेने ग्रासलेला आहे, ज्यामुळे FY26 मध्ये ₹170-180 अब्ज चा तोटा अपेक्षित आहे. टाटा डिजिटलचा मोठा तोटा या परिस्थितीला आणखी गंभीर बनवतो. याव्यतिरिक्त, मागील वर्षी एअर इंडियामधील एक मोठी दुर्घटना आणि Jaguar Land Rover (JLR) वरील गंभीर सायबर हल्ला यासारख्या घटनांनी ग्रुपला मोठा धक्का बसला, ज्यामुळे मार्केट व्हॅल्यूमध्ये मोठी घसरण झाली. सप्टेंबर 2025 पर्यंतच्या 11 महिन्यांत टाटा ग्रुपचे मार्केट कॅपिटलायझेशन ₹8.25 लाख कोटी (किंवा $73 अब्ज) ने कमी झाले, ज्यामध्ये TCS 29% आणि टाटा मोटर्स 34% घसरले.

भागधारक आणि शेअरहोल्डिंगची गुंतागुंत

चंद्रशेखरन यांच्या नेतृत्वावरील दबाव ग्रुपच्या नाजूक आर्थिक स्थितीमुळे आणखी वाढला आहे, विशेषतः टाटा सन्सच्या कर्ज उभारणी क्षमतेवरील निर्बंधांमुळे. 'अपर-लेयर' नॉन-बँकिंग फायनान्शियल कंपनी (NBFC) म्हणून असलेल्या त्यांच्या स्थितीमुळे, त्यांची प्रायव्हेट ओळख कायम राहते, ज्यामुळे IPO (Initial Public Offering) आणणे शक्य होत नाही. IPO मुळे टाटा ट्रस्ट्सचे नियंत्रण कमी होऊ शकते, पण त्याचबरोबर बाह्य भांडवल मिळवण्याचा मार्गही खुला होतो. दुसरीकडे, शापूरजी पालोनजी ग्रुप (Shapoorji Pallonji Group), ज्यांच्याकडे टाटा सन्समध्ये 18.37% हिस्सा आहे, ते मोठे कर्ज (अंदाजे ₹30,000 कोटी) फेडण्यासाठी बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करत आहेत. त्यांच्या हिश्श्याचे मुद्रीकरण करण्यासाठी IPO ची मागणी आणि टाटा ट्रस्ट्सचे नियंत्रण कायम ठेवण्याची इच्छा यामुळे हा विषय आणखी गुंतागुंतीचा झाला आहे. या सर्व कारणांमुळे, एअर इंडिया आणि डिजिटल सेवांमधील तोटा, तसेच भविष्यातील तंत्रज्ञानावर होणारा प्रचंड खर्च, लिक्विडिटी (Liquidity) एक गंभीर समस्या बनू शकते. सायरस मिस्त्रींना (Cyrus Mistry) कामगिरीतील त्रुटींमुळे हटवण्याचा ऐतिहासिक निर्णय सूचित करतो की, अंडरपरफॉर्मिंग मालमत्तांबाबत भागधारकांचे संयम मर्यादित आहे.

पुढील वाटचाल

TCS साठी विश्लेषकांचे मत अजूनही सकारात्मक आहे. 'Buy' रेटिंग आणि 12 महिन्यांच्या प्राईस टार्गेटमध्ये 38% पर्यंत वाढ अपेक्षित आहे. मात्र, फेब्रुवारी 2026 मध्ये Jefferies सारख्या ब्रोकरेजने TCS ला 'Sell' रेटिंग देऊन वेगळे मत मांडले आहे. ग्रुपची भांडवली-केंद्रित विविधीकरण (Diversification) धोरणे यशस्वी ठरतात की नाही आणि तोट्यात चाललेले व्यवसाय कसे सुधारतात, यावरच ग्रुपचे भविष्य आणि नेतृत्वाची पुढील वाटचाल ठरेल.