अमेरिकन शेअर बाजारात उसळी, पण महागाईची चिंता वाढली!

बाजारात तेजीचे मुख्य कारण

अमेरिकेतील प्रमुख शेअर निर्देशांक (Stock Indexes) बुधवार, १ एप्रिल २०२६ रोजी वाढीसह बंद झाले. डाऊ जोन्स इंडस्ट्रियल ॲव्हरेज (Dow Jones Industrial Average) 224.23 अंक वाढून 46,565.74 वर, तर एस अँड पी 500 (S&P 500) 46.80 अंक वाढून 6,575.32 वर बंद झाले. नॅस्डॅक कंपोझिट (Nasdaq Composite) मध्ये सर्वाधिक 1.16% ची वाढ झाली, जो 250.32 अंकांनी वाढून 21,840.95 वर पोहोचला. इराणमधील संघर्षावर तोडगा निघण्याच्या शक्यतेने तेलाच्या किमती कमी झाल्या, ज्यामुळे बाजारात तेजी आली. ब्रेंट क्रूड (Brent crude) फ्युचर्स सुमारे $101 प्रति बॅरल आणि वेस्ट टेक्सास इंटरमिजिएट (WTI) क्रूड $99 च्या आसपास व्यवहार करत होते. याशिवाय, अमेरिकेची आर्थिक आकडेवारीही सकारात्मक होती. ADP च्या आकडेवारीनुसार, मार्च महिन्यात खाजगी नोकऱ्यांमध्ये (private payrolls) 62,000 ची वाढ झाली, जी 40,000 च्या अंदाजापेक्षा जास्त होती. फेब्रुवारी महिन्यातील रिटेल विक्री (retail sales) आणि मार्च महिन्यातील उत्पादन क्षेत्राची (manufacturing) ॲक्टिव्हिटी 2022 नंतरच्या उच्चांकी पातळीवर पोहोचली. युरोपियन बाजारातही याचा परिणाम दिसून आला, जिथे युरोप 600 (Stoxx Europe 600) निर्देशांक 2.5% वाढला.

विश्लेषकांची चिंता आणि आर्थिक आव्हाने

या मजबूत तेजीनंतरही, अनेक विश्लेषकांना बाजाराच्या भविष्याबद्दल शंका आहे. जेपी मॉर्गन (JPMorgan) आणि गोल्डमन सॅक्स (Goldman Sachs) सारख्या संस्थांचे मत आहे की ही वाढ मुख्यतः टेक्निकल शॉर्ट-कव्हरिंगमुळे (technical short-covering) झाली आहे, भू-राजकीय तणावामुळे (geopolitical tensions) बाजाराच्या फंडामेंटल्समध्ये (fundamentals) कोणताही मोठा बदल झालेला नाही. यासोबतच, अर्थव्यवस्थेचे चित्रही संमिश्र आहे. इनपुट किमती (input prices) चार वर्षांतील उच्चांकावर पोहोचल्या आहेत, ज्यामुळे वाढत्या आकडेवारीनंतरही महागाईची (inflation) चिंता वाढत आहे. डॉलर इंडेक्स (US Dollar Index) 99.5 च्या पातळीवर घसरला, ज्यामुळे डॉलरच्या वाढीची भीती कमी झाल्याचे संकेत मिळत आहेत. सोन्याच्या (Gold) किमतीतही सुधारणा दिसून आली, ज्याचे एक कारण फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर कपातीच्या (Fed rate cut) शक्यतेबद्दलचे अंदाज आहेत. मात्र, डिसेंबरमध्ये व्याजदर कपात होण्याची शक्यता आता सुमारे 35% असल्याचे दिसून येत आहे.

भू-राजकीय घडामोडी आणि फेडचे धोरण

दरम्यान, राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांच्या इराण युद्धावरील (Iran war) भाषणाकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष लागले आहे. तणाव कमी होत असल्याचे दिसत असले तरी, होरमुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) सारख्या महत्त्वाच्या मार्गांवर होणारे परिणाम वस्तूंच्या बाजारपेठेवर (commodity markets) आणि गुंतवणूकदारांच्या भावनांवर परिणाम करत आहेत. यूएस डॉलर इंडेक्समध्ये (US Dollar Index) अस्थिरता दिसून आली, जोखीम घेण्याची क्षमता वाढल्याने तो 100.00 च्या खाली घसरला. मार्च महिन्यात मात्र, युद्धाच्या भीतीमुळे डॉलर 2.3% मजबूत झाला होता. दुसरीकडे, फेडरल रिझर्व्हचे (Federal Reserve) मौद्रिक धोरण (monetary policy) हा एक महत्त्वाचा मुद्दा बनला आहे. ऊर्जा किमतींच्या धक्क्यांमुळे (energy price shocks) महागाई वाढण्याची शक्यता असल्याने, यावर्षी व्याजदर कपातीच्या (rate cuts) शक्यता कमी होत आहेत. काही विश्लेषकांच्या मते, व्याजदर वाढ (rate hikes) हे देखील एक संभाव्य, पण कमी शक्यता असलेले उत्तर असू शकते. गोल्डमन सॅक्सने 2026 साठी 2-2.5% जीडीपी वाढीचा (GDP growth) अंदाज व्यक्त केला आहे आणि मार्च व जूनमध्ये व्याजदर कपात अपेक्षित केली होती, परंतु अलीकडील आकडेवारीनुसार यात विलंब होण्याची शक्यता जास्त आहे.

बाजारातील कमकुवतपणा आणि भविष्यातील धोके

बाजारातील सध्याची वाढ अनेक स्ट्रक्चरल कमकुवतपणांना (structural weaknesses) सामोरे जात आहे. ही वाढ केवळ टेक्निकल कारणांमुळे आणि शॉर्ट पोझिशन्स (short positions) कमी झाल्यामुळे दिसून येत आहे, फंडामेंटल (fundamental) दृष्ट्या यात फारसा दम नाही. इनपुट किमतींचा (input prices) चार वर्षांतील उच्चांक कॉर्पोरेट मार्जिन्सवर (corporate margins) परिणाम करू शकतो, जरी महसूल वाढत असला तरी. भू-राजकीय धोके (geopolitical risks), जरी कमी होत असल्याचे दिसत असले तरी, कायम आहेत. इराणचे होरमुझ सामुद्रधुनीवर (Strait of Hormuz) नियंत्रण, जो एक महत्त्वाचा ऊर्जा मार्ग आहे, पुरवठ्याचा धोका (supply risk) निर्माण करतो. ऐतिहासिकदृष्ट्या बाजाराने संघर्षांना तोंड दिले असले तरी, सध्याची परिस्थिती वेगळी आहे. ऊर्जा धक्का (energy shock) आधीच सुरू आहे आणि महागाईमुळे फेडरल रिझर्व्हचे धोरण व्याजदर कपातीऐवजी होल्ड किंवा वाढीकडे झुकण्याची शक्यता आहे. मजबूत आर्थिक पायाभूत सुविधा असलेल्या काळात जसे बाजार सावरले, तसे यावेळेस नाही. एआय-चालित (AI-driven) बाजारातील बदल आणि अनिश्चित महागाईचा अंदाज यावर ही तेजी आधारित आहे. अमेरिकेतील क्रूड इन्व्हेंटरीज (US crude inventories) सलग सहाव्या आठवड्यात वाढल्या आहेत, ज्यामुळे भू-राजकीय तणाव असूनही तेलाच्या किमतींवर दबाव आहे.

पुढील घडामोडी

पुढील काळात, इराण संघर्षाच्या समाधानावर राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांचे भाषण महत्त्वाचे ठरेल. उद्या संध्याकाळी येणारा मार्च महिन्याचा महत्त्वाचा जॉब्स रिपोर्ट (March jobs report) आर्थिक गतीबद्दल अधिक स्पष्टता देईल आणि फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणाला दिशा देऊ शकेल. गुड फ्रायडेच्या (Good Friday) सुट्टीमुळे बाजारात कमी व्यवहार असले तरी, हा रिपोर्ट नजीकच्या काळातील बाजाराच्या दिशेवर मोठा परिणाम करेल. यूबीएस (UBS) मात्र, असा विश्वास व्यक्त करते की जर युद्ध संपले, तर बाजार वर्षाच्या अखेरीस उच्चांकी पातळीवर पोहोचेल.