Sensex-Nifty मधील तफावत कमी होतेय! नवीन क्लोजिंग ऑक्शन सेशन्समुळे बाजारात स्थिरता

Sensex-Nifty मध्ये सुधारणा

ऑगस्ट 2026 पासून नवीन क्लोजिंग ऑक्शन सेशन्स (CAS) लागू करण्यात आले आहेत. या नवीन प्रणालीमुळे स्टॉक मार्केटच्या डेरिव्हेटिव्ह सेगमेंटमध्ये क्लोजिंग प्राईस (Closing Price) निश्चित करण्याची पद्धत बदलली आहे. सुरुवातीला या बदलामुळे Sensex आणि Nifty या दोन्ही निर्देशांकांमध्ये मोठी तफावत दिसून आली होती, पण आता तिसऱ्या दिवसापासून ही तफावत कमी होत असल्याचे दिसते.

नवीन ऑक्शन प्रणाली कशी काम करते?

नवीन प्रणालीनुसार, पूर्वीची 30-मिनिटांची व्हॉल्यूम-वेटेड ऍव्हरेज प्राईस (VWAP) ऐवजी आता 20-मिनिटांच्या कालावधीत (दुपारी 3:15 ते 3:35) सिंगल-प्राईस इक्विलिब्रियम ऑक्शनद्वारे क्लोजिंग प्राईस निश्चित केली जाईल. याचा मुख्य उद्देश ट्रेडिंग दिवसाच्या शेवटी किमती निश्चित करण्याची प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि समान करणे हा आहे. सुरुवातीला व्यापाऱ्यांनी आणि अल्गोरिदम्सनी या नवीन प्रणालीशी जुळवून घेण्याचा प्रयत्न केल्याने निर्देशांकांमध्ये तफावत निर्माण झाली होती.

तफावत कमी होण्याचे कारण

बुधवारी Nifty 24,625 वर बंद झाला, तर Sensex 78,581 वर स्थिरावला. आता ही तफावत कमी होत असल्याचे दिसत आहे, कारण मार्केट पार्टिसिपंट्स (Market Participants), विशेषतः आर्बिट्रेजर्स (Arbitrageurs), दोन एक्सचेंजेसवरील किमतीतील फरक ओळखून तो कमी करत आहेत. यामुळे बाजारातील संतुलन आणि लिक्विडिटी (Liquidity) सुधारण्यास मदत होत आहे.

बाजारातील इतर चिंता

CAS प्रणालीत सुधारणा होत असताना, तज्ञांनी बाजारातील काही खोलवर रुजलेल्या समस्यांवर देखील लक्ष वेधले आहे. Zerodha चे CEO, Nithin Kamath यांनी सांगितले की, हे बदल अशा वेळी होत आहेत जेव्हा बाजार आधीच दबावाखाली आहे. विशेषतः, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) बँकांना कॅपिटल मार्केटमधील एक्सपोजर (Exposure) मर्यादित करण्यासंबंधी आणि ब्रोकर्ससाठी कर्ज नियम कडक करण्यासंबंधीचे नवीन नियम लागू केले आहेत. यामुळे बाजाराची खोली (Market Depth) आणि लिक्विडिटी प्रभावित होत असल्याचे मानले जात आहे.

गुंतवणूकदारांसाठी मुख्य चिंतेची बाब म्हणजे बाजारात सहभागींची संख्या कमी असणे. यामुळे शॉर्ट-सेलिंग (Short-selling) करणे कठीण होऊ शकते आणि अचानक बदल झाल्यास अस्थिरता वाढू शकते. जेव्हा लिक्विडिटी कमी असते, तेव्हा 20-मिनिटांच्या ऑक्शन विंडोमधील लहान ऑर्डरमधील असंतुलन देखील किमतींमध्ये मोठे चढ-उतार घडवू शकते, जे बाजाराच्या खऱ्या स्थितीचे प्रतिबिंब नसते. इंडेक्स फंड्स (Index Funds) आणि ईटीएफ्स (ETFs) सारख्या उत्पादनांसाठी हे विशेषतः महत्त्वाचे आहे, कारण या फंडांना त्यांच्या बेंचमार्कचा मागोवा घेण्यासाठी अचूक क्लोजिंग प्राईसची आवश्यकता असते.

भविष्यात, बाजाराचे लक्ष हे अस्थिरता कायम राहील की RBI च्या कडक नियमांमुळे किमती निश्चितीवर परिणाम होत राहील यावर असेल. येत्या काही आठवड्यांमध्ये लिक्विडिटी कशी विकसित होते यावर गुंतवणूकदारांचे लक्ष असेल.