S&P Global चा इशारा! AI वर होणारा अवाढव्य खर्च व्याजदर वाढवणार का?

महागड्या कर्जाचे संकट

जगभरातील अर्थव्यवस्था सध्या एका अशा टप्प्यावर आहे जिथे व्याजदर अपेक्षेपेक्षा जास्त काळ चढे राहण्याची शक्यता आहे. यामागे 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' (AI) इन्फ्रास्ट्रक्चरसाठी केला जाणारा अब्जावधी डॉलर्सचा खर्च हे मुख्य कारण आहे. मोठ्या टेक कंपन्या (Hyperscalers) डेटा सेंटर्स उभारण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात कर्ज घेत आहेत, ज्याचा थेट परिणाम जागतिक बॉण्ड मार्केटवर होत आहे.

'क्राउडिंग आउट'चा धोका

इतिहास पाहता, बाजारात सरकारी बॉण्ड्स हे कर्जाचे मुख्य स्त्रोत मानले जातात. मात्र, S&P Global च्या अंदाजानुसार, 2027 पर्यंत आघाडीच्या टेक कंपन्यांचे वार्षिक कर्ज $1 ट्रिलियन चा टप्पा ओलांडू शकते. जेव्हा खासगी कंपन्या एवढ्या मोठ्या प्रमाणात कर्ज घेतात, तेव्हा सरकारी बॉण्ड्ससाठी उपलब्ध भांडवलावर त्याचा परिणाम होतो. याला 'क्राउडिंग आउट' (Crowding Out) इफेक्ट म्हणतात, ज्यामुळे व्याजदर वाढून सरकार आणि इतर छोट्या उद्योगांना कर्ज घेणे अधिक महाग पडू शकते.

टेक कंपन्यांच्या कॅश फ्लोवर प्रश्नचिन्ह

केवळ व्याजदरच नव्हे, तर या कंपन्यांच्या आर्थिक आरोग्यावरही धोक्याचे ढग आहेत. S&P Global Ratings नुसार, 2027 पर्यंत जगातील सहा सर्वात मोठ्या टेक कंपन्यांचा 'फ्री ऑपरेटिंग कॅश फ्लो' नकारात्मक राहू शकतो. जर AI प्रकल्पांमधून अपेक्षित परतावा मिळाला नाही, तर या कंपन्यांना मोठ्या आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागू शकतो, ज्यामुळे शेअर बाजारात अस्थिरता निर्माण होऊ शकते.

भारताची स्थिती काय?

या जागतिक घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवर, भारत एक महत्त्वाचे 'ग्रोथ इंजिन' म्हणून समोर येत आहे. भारताची मोठी देशांतर्गत बाजारपेठ जागतिक आर्थिक धक्क्यांपासून बऱ्यापैकी संरक्षण देते. मात्र, महागाई आणि ऊर्जेचा खर्च यांसारख्या आव्हानांचा सामना करताना, औद्योगिक वाढ आणि डिजिटल क्रांती यांचा समतोल राखणे भारतासाठी कळीचे ठरणार आहे.