रशियाने SWIFT ला बगल देण्यासाठी 'A7' नावाचे नवीन ब्लॉकचेन नेटवर्क लाँच केले आहे. आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांतून मार्ग काढण्यासाठी हे नेटवर्क 'रुबल-पेग्ड' टोकन्सचा वापर करते, मात्र यातील सावधगिरी बाळगण्यासारख्या गोष्टी आणि भारताच्या पारदर्शक व्यवहारांशी असलेला फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
रशियाने जागतिक बँकिंग यंत्रणा असलेल्या SWIFT ला बाजूला सारण्यासाठी 'A7' नावाचे सरकारी पाठिंबा असलेले ब्लॉकचेन प्लॅटफॉर्म तयार केले आहे. २०२२ मध्ये रशियन बँकांवर निर्बंध आल्यानंतर, क्रेमलिन समर्थित Promsvyazbank (PSB) ने मोल्डोव्हाचे उद्योगपती Ilan Șor यांच्या मदतीने ही पर्यायी यंत्रणा उभी केली आहे. यामध्ये 'A7A5' नावाचे डिजिटल टोकन वापरले जाते, जे थेट रशियन रुबलशी जोडलेले आहे.
सावधगिरीचा इशारा: सावलीतील बँकिंग (Shadow Banking)
हे नेटवर्क पूर्णपणे मध्यस्थ आणि किरगिझस्तान, संयुक्त अरब अमिराती व हाँगकाँग सारख्या देशांतील अनधिकृत ब्रोकरवर अवलंबून आहे. यामध्ये रुबलचे रूपांतर A7A5 टोकनमध्ये केले जाते आणि नंतर त्याचे Tether (USDT) या स्टेबलकॉइन्समध्ये रूपांतर करून पेमेंट पूर्ण केले जाते. जरी हे पेमेंट ४ तासांत पूर्ण होत असल्याचा दावा केला जात असला, तरी तज्ज्ञांच्या मते यातील बहुतेक व्यवहार हे बनावट आहेत, ज्यामुळे यातील लिक्विडिटीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
भारताची भूमिका: पारदर्शकता की आयसोलेशन?
रशियाच्या या जोखमीच्या मॉडेलच्या उलट, भारत आपल्या UPI आणि 'प्रोजेक्ट नेक्सस' (Project Nexus) द्वारे जागतिक स्तरावर एक पारदर्शक आणि नियमांना धरून चालणारी यंत्रणा विकसित करत आहे. बँक फॉर इंटरनॅशनल सेटलमेंट्स (BIS) च्या मदतीने भारत ज्या पद्धतीने 'फास्ट पेमेंट' लिंक तयार करत आहे, तो मार्ग अधिक सुरक्षित आणि शाश्वत आहे. रशियाचे A7 नेटवर्क हे एकाकीपणाकडे नेणारे असून, जागतिक अर्थव्यवस्थेत टिकून राहण्यासाठी पारदर्शक प्रणालीच कामी येते, हेच भारताच्या धोरणातून स्पष्ट होते.