Whalesbook
जागतिक बाजारात डॉलर निर्देशांक (Dollar Index) 0.09% ने घसरला आणि क्रूड ऑईलचे (Crude Oil) भावही कमी झाले होते. मात्र, रुपयाला या अनुकूल जागतिक संकेतांचा फायदा घेता आला नाही. उलट, आशियाई चलनांनी (Asian Currencies) या काळात चांगली कामगिरी केली, पण रुपया मात्र दबावाखाली राहिला. यामागे FIIs कडून होणारी सलग विक्री हे प्रमुख कारण असले तरी, रुपयाची ही कमकुवत कामगिरी केवळ आजच्या दिवसापुरती मर्यादित नाही.
FIIs ची विक्री आणि बाजारातील घसरण
गुरुवारी, 26 फेब्रुवारी 2026 रोजी, FIIs ने भारतीय शेअर बाजारातून तब्बल ₹3,465.99 कोटी किमतीचे शेअर्स विकले. या मोठ्या विक्रीचा थेट परिणाम देशांतर्गत शेअर बाजारावर झाला, जिथे Sensex 364.62 अंकांनी आणि Nifty 117.15 अंकांनी घसरले. यामुळे गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण पसरले आणि परकीय चलनाची (Foreign Exchange) मागणी वाढली, ज्यामुळे रुपया आणखी कमकुवत झाला.
इतर आशियाई चलनांच्या तुलनेत पिछेहाट
गेल्या वर्षी 2025 आणि 2026 च्या सुरुवातीपासून FIIs कडून भारतीय शेअर बाजारात ₹4.5 ते ₹5.0 लाख कोटी रुपयांची निव्वळ विक्री (Net Selling) झाल्याचा अंदाज आहे. या सततच्या भांडवली बहिर्गामुळे (Capital Outflow) रुपया आशियातील सर्वात कमजोर चलन ठरला होता. जरी जानेवारी 2026 मध्ये भारताचा महागाई दर (Inflation Rate) 2.75% पर्यंत खाली आला असला आणि तो RBI च्या लक्ष्याच्या मर्यादेत असला तरी, याचा फायदा रुपयाला झाला नाही. उलट, कमी व्याजदर (Interest Rate) परदेशी गुंतवणूकदारांना भारतातून पैसे काढून घेण्यास प्रोत्साहित करू शकतो, विशेषतः जेव्हा जागतिक पातळीवर व्याजदर आकर्षक आहेत.
संरचनात्मक समस्या आणि अनिश्चितता
भारतीय रुपयावर केवळ FIIs च्या विक्रीचाच नव्हे, तर काही संरचनात्मक समस्यांचाही (Structural Issues) परिणाम दिसून येतो. देशातील मोठा ट्रेड डेफिसिट (Trade Deficit), विशेषतः कच्चे तेल, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि सोन्याच्या आयातीमुळे परकीय चलनाची मागणी कायम राहते. तसेच, परकीय पोर्टफोलिओ गुंतवणुकीवर (FPI) जास्त अवलंबून राहणे, यामुळे रुपया बाह्य धक्क्यांना अधिक संवेदनशील बनतो. इकोनॉमिक सर्व्हे 2025-26 मध्येही हाच मुद्दा अधोरेखित करण्यात आला होता की, या असंतुलनामुळे रुपया 'अपेक्षित कामगिरी' करत नाहीये. अमेरिकेसोबतच्या संभाव्य व्यापार करारातील (Trade Deal) अनिश्चितता आणि करांमधील (Tariffs) बदल यांसारख्या घडामोडींनी परदेशी गुंतवणुकीला खीळ बसवली आहे आणि रुपयातील अस्थिरता वाढवली आहे.
भविष्यातील अंदाज
RBI कडून चलन व्यवस्थापनासाठी (Exchange Rate Management) लवचिक धोरण (Flexible Policy) स्वीकारले जात आहे. RBI आता केवळ बाजारातील अतिरिक्त अस्थिरता कमी करण्यासाठी हस्तक्षेप करते, विशिष्ट पातळी राखण्यासाठी नाही. यामुळे रुपया हळूहळू घसरण्याची शक्यता आहे. MUFG सारख्या ब्रोकरेज संस्थांनीही 2026 पर्यंत रुपयाची कामगिरी कमकुवत राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे. पुढील काळात, विशेषतः नजीकच्या भविष्यात, रुपया 90 ते 92 प्रति डॉलर या पातळीवरच राहण्याची शक्यता आहे. तथापि, जर व्यापार करार सुरळीत झाले आणि परदेशी गुंतवणूक पुन्हा वाढली, तर 2026 च्या अखेरीस रुपया 86 ते 87 पर्यंत मजबूत होऊ शकतो, असा काही विश्लेषकांचा अंदाज आहे. ऑक्टोबर 2026 मध्ये लागू होणारे नवीन 'Foreign Exchange Management (Export and Import of Goods and Services) Regulations, 2026' व्यापार प्रक्रिया सुलभ करतील, परंतु त्यांचा चलनावर नेमका काय परिणाम होईल हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.