आज भारतीय रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत **19** पैशांनी घसरून **94.75** वर पोहोचला. जागतिक बाजारातील ट्रेंड आणि परकीय संस्थात्मक गुंतवणूकदारांकडून (FIIs) होणारी सततची विक्री यामुळे रुपयावर दबाव आहे. मात्र, या घसरणीनंतरही देशांतर्गत शेअर बाजाराने (- Sensex, Nifty) मजबूत स्थिती राखली आहे.
रुपयाची घसरण कायम
बुधवारी सकाळी भारतीय रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत 19 पैशांनी घसरला आणि 94.75 या पातळीवर आला. जागतिक बाजारात डॉलरची मजबूत स्थिती आणि भू-राजकीय तणाव (उदा. अमेरिका-इराण चर्चा) यामुळे गुंतवणूकदार सुरक्षित मालमत्ता म्हणून डॉलरला प्राधान्य देत आहेत. यामुळे विकसनशील देशांच्या चलनांवर दबाव येत आहे.
भारतीय व्यवसायांवर चलनातील बदलांचा परिणाम
कमकुवत रुपयाचा भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी दुहेरी परिणाम होतो. तेल विपणन कंपन्या, इलेक्ट्रॉनिक्स उत्पादक आणि कच्चा माल आयात करणाऱ्या कंपन्यांसारख्या आयात-अवलंबून असलेल्या उद्योगांना जास्त खर्च करावा लागतो, ज्यामुळे त्यांच्या नफ्यावर परिणाम होऊ शकतो. याउलट, माहिती तंत्रज्ञान (IT) आणि औषधनिर्माण (Pharma) यांसारख्या निर्यात-केंद्रित क्षेत्रांना परकीय चलन रुपयामध्ये रूपांतरित करताना अधिक महसूल मिळतो.
FIIs ची विक्री आणि बाजाराची लवचिकता
सध्याच्या बाजारात एक लक्षणीय बाब म्हणजे चलन आणि शेअर बाजारातील कामगिरीमधील तफावत. मंगळवारी परकीय संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FIIs) ₹2,556.75 कोटी किमतीचे शेअर्स विकले असले तरी, भारतीय शेअर बाजार (- Sensex, Nifty) तेजीमध्ये राहिले. Sensex मध्ये 180 अंकांपेक्षा जास्त वाढ झाली, तर Nifty मध्ये जवळपास 50 अंकांचा चढ दिसला. यावरून असे दिसून येते की देशांतर्गत संस्थात्मक खरेदी किंवा किरकोळ गुंतवणूकदारांचा सहभाग परदेशी गुंतवणूकदारांच्या विक्रीचा दबाव शोषून घेत आहे.
Fiscal Deficit आणि आर्थिक आकडेवारी
नियंत्रक महालेखापालांच्या (CGA) कार्यालयाने जारी केलेल्या आकडेवारीनुसार, मे महिन्याच्या अखेरीस भारताचा fiscal deficit (राजकोषीय तूट) वार्षिक बजेट लक्ष्याच्या 9.6% होता. ही तूट ₹1.62 ट्रिलियन इतकी आहे. बाजारातील सहभागींसाठी fiscal deficit वर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे, कारण ते सरकारचे कर्ज दर्शवते. नियंत्रणात असलेली तूट चलनाची स्थिरता आणि सार्वभौम रेटिंगला (sovereign ratings) समर्थन देते, तर वाढीमुळे सरकारी खर्च आणि महागाईबद्दल चिंता वाढू शकते.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
पुढे, रुपयासाठी सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे भारतीय रिझर्व्ह बँकेची (RBI) भूमिका असेल. व्यापारी सांगतात की, RBI रुपयातील जास्त अस्थिरता टाळण्यासाठी हस्तक्षेप करते. जर परकीय गुंतवणूक वाढली, तर RBI रुपयाला वेगाने वाढण्याऐवजी परकीय चलन साठा वाढवण्यासाठी त्याचा वापर करू शकते. याव्यतिरिक्त, जागतिक तेल किमती (- Brent crude) देखील महत्त्वाच्या आहेत. ब्रेंट क्रूड जवळपास $73.23 प्रति बॅरलवर व्यवहार करत आहे. ऊर्जा किमतींमध्ये अचानक वाढ झाल्यास देशाच्या आयात बिलावर आणि पर्यायाने रुपयावर अतिरिक्त दबाव येऊ शकतो.