रुपया घसरला, परदेशात शिक्षणाचा खर्च वाढला!

भारतीयांसाठी परदेशात शिक्षण घेण्याचे स्वप्न आता अधिक महाग झाले आहे. भारतीय रुपयाच्या (Indian Rupee) सततच्या घसरणीमुळे परदेशी विद्यापीठांसाठी आवश्यक असलेल्या कर्जाची (Education Loan) रक्कम प्रचंड वाढली आहे. यामुळे अनेक कुटुंबांना त्यांच्या आर्थिक नियोजनात मोठे बदल करावे लागत आहेत.

कर्जाची मागणी वाढली

गेल्या चार वर्षांत रुपया डॉलरच्या तुलनेत 23% ने घसरला आहे. सध्या रुपया 96.81 प्रति डॉलरवर आहे. या चलन बदलामुळे अमेरिकेतील विद्यापीठांचा वार्षिक खर्च मागील वर्षाच्या सुमारे 33 लाख रुपयांवरून वाढून आता 36 लाख रुपयांपेक्षा जास्त झाला आहे. त्यामुळे, परदेशी शिक्षणासाठी घेतल्या जाणाऱ्या कर्जाची सरासरी रक्कम गेल्या चार वर्षांत 50% ते 100% ने वाढली आहे.

अमेरिकेतील शिक्षणासाठीचे कर्ज 89% नी वाढले असून, 2022 मध्ये सरासरी 35 लाख रुपये असलेले हे कर्ज 2026 पर्यंत 66 लाख रुपयांपर्यंत पोहोचले आहे. यूकेसाठी कर्जाची रक्कम 75% नी वाढून 35 लाख रुपये झाली आहे. ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा आणि जर्मनीसाठी देखील अशीच वाढ दिसून येत आहे.

शिक्षणासाठी ठिकाणांमध्ये बदल

पूर्वी अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने (United States) आणि कॅनडा (Canada) हे भारतीय विद्यार्थ्यांचे प्रमुख पर्याय होते, पण आता तेथील कर्जाच्या अर्जांचे प्रमाण कमी झाले आहे. युनायटेड किंगडम (United Kingdom) हे शिक्षणासाठी कर्जाचे मुख्य ठिकाण बनले आहे. त्याच वेळी, विद्यार्थी जर्मनी (Germany) आणि आयर्लंड (Ireland) सारख्या अधिक परवडणाऱ्या ठिकाणी जाण्याचा विचार करत आहेत. या बदलांमागे खर्चातील बचत, बदललेले इमिग्रेशन नियम, अभ्यासक्रमाची लांबी आणि ट्यूशन फी यांसारखे घटक कारणीभूत आहेत.

शैक्षणिक यशाचे नवे नियम

तज्ज्ञांच्या मते, कुटुंबे आंतरराष्ट्रीय शिक्षणाचा विचार सोडून देत नाहीत, तर सध्याच्या आर्थिक वास्तवाला अनुसरून आपल्या योजनांमध्ये बदल करत आहेत. मात्र, परदेशी डिग्री आणि पोस्ट-स्टडी वर्क व्हिसा (Post-study work visa) घेतल्यास चांगला परतावा मिळेल, हा पूर्वीचा समज आता टिकणारा नाही. सध्या उच्च-गुणवत्ताधारक विद्यार्थी आणि चांगली नोकरीची संधी असलेले विषय निवडणाऱ्यांना प्राधान्य मिळत आहे.

चलनातील बदलांचा परिणाम

हा कल दर्शवतो की चलन (Currency) आणि त्याचे चढ-उतार शैक्षणिक गुंतवणुकीवर किती मोठा परिणाम करतात. कर्जाच्या वाढत्या रकमेमुळे शिक्षण कर्ज क्षेत्रातील मागणी अधिक असल्याचे दिसून येते. देशांच्या पसंतीमध्ये बदल होणे हे देखील रुपयाच्या तुलनेत अधिक स्थिर चलन दर असलेल्या किंवा कमी ट्यूशन फी असलेल्या देशांकडे कल दर्शवते.

उदाहरणार्थ, जर्मनीमध्ये सामान्यतः अमेरिका किंवा यूकेपेक्षा खूप कमी ट्यूशन फी असते. मात्र, कर्जाची वाढलेली रक्कम दर्शवते की या स्वस्त पर्यायांवरही चलनातील बदलांमुळे खर्चात वाढ झाली आहे. विद्यार्थ्यांच्या दीर्घकालीन परताव्याचे (Return on Investment) यश हे जास्त प्रारंभिक खर्च भरून काढण्यासाठी चांगली पगाराची नोकरी मिळवण्याच्या त्यांच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल.