भारतीय रुपया आज डॉलरच्या तुलनेत **20** पैशांनी मजबूत झाला. आंतरराष्ट्रीय बाजारात क्रूड ऑइलच्या किमती कमी झाल्यामुळे आणि परदेशी गुंतवणुकीमुळे (FII inflows) रुपयाला आधार मिळाला आहे. हा रुपयातील सकारात्मक बदल बाजारातील स्थिरता आणि RBI च्या भूमिकेवर परिणाम करू शकतो.
रुपयामध्ये सुधारणा
आठवड्याच्या सुरुवातीला भारतीय रुपयाने चांगली कामगिरी केली. सोमवारी सकाळी डॉलरच्या तुलनेत रुपया 20 पैशांनी वधारून 94.25 या पातळीवर उघडला. शुक्रवारी सुट्टीमुळे बंद असलेल्या बाजारात हा महत्त्वाचा बदल दिसून आला.
या तेजीमागे मुख्य कारण म्हणजे आंतरराष्ट्रीय बाजारात क्रूड ऑइलच्या किमतींमध्ये झालेली घट आणि परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांकडून (FII) झालेली सातत्यपूर्ण गुंतवणूक. या दोन्ही घटकांमुळे रुपयाला बळ मिळाले आहे.
क्रूड ऑइलचा रुपयावर परिणाम
भारत आपल्या आयातीचा मोठा हिस्सा क्रूड ऑइलवर खर्च करतो. जेव्हा आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाच्या किमती वाढतात, तेव्हा भारताला अधिक डॉलर्स खर्च करावे लागतात, ज्यामुळे रुपयावर दबाव येतो. याउलट, तेलाच्या किमती कमी झाल्यास, आयातीसाठी लागणाऱ्या डॉलर्सची मागणी घटते आणि रुपया मजबूत होतो.
सध्या ब्रेंट क्रूड फ्युचर्स $72.51 प्रति बॅरलवर व्यवहार करत आहेत. गेल्या आठवड्यात तेलाच्या किमती 10% पेक्षा जास्त घसरल्या आहेत, विशेषतः आखाती प्रदेशातून पुरवठा वाढल्यामुळे. जर हा कल कायम राहिला, तर भारताच्या आयात बिलावरील दबाव आणखी कमी होऊ शकतो.
परकीय चलन साठा आणि RBI ची भूमिका
भारताचा परकीय चलन साठा (Forex Reserves) देखील मजबूत स्थितीत आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) आकडेवारीनुसार, 19 जून रोजी संपलेल्या आठवड्यात देशाचा परकीय चलन साठा 963 दशलक्ष डॉलर्सने वाढून $672.587 अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला. गेल्या आठवड्यात यात $9.985 अब्ज डॉलर्सची घट झाली होती.
बाजारातील निरीक्षकांच्या मते, RBI बाजारातील अस्थिरता नियंत्रित करण्यासाठी परकीय चलन बाजारात हस्तक्षेप करत असते. साठ्यामध्ये झालेली वाढ दर्शवते की RBI रुपयाला आधार देण्यासाठी डॉलर्स विकल्यानंतर आपला साठा पुन्हा वाढवत आहे.
डॉलरच्या मजबुतीचा दबाव
सर्व सकारात्मक घटकांनंतरही, रुपयाला अमेरिकन डॉलरच्या मजबूत स्थितीचा मोठा फटका बसत आहे. डॉलर इंडेक्स, जो प्रमुख जागतिक चलनांच्या तुलनेत डॉलरचे प्रदर्शन मोजतो, सध्या 13 महिन्यांच्या उच्चांकावर 101.37 च्या पातळीवर व्यवहार करत आहे.
जागतिक स्तरावर डॉलर मजबूत असताना, रुपयासारख्या उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांच्या चलनांवर घसरणीचा दबाव येतो. गुंतवणूकदार सध्या सावध भूमिका घेत आहेत, तेलाच्या किमतीतील घसरणीचा फायदा आणि डॉलरची सततची मजबुती या दोन्ही गोष्टींचा विचार करत आहेत.
पुढील काळात काय पाहावे?
पुढील काळात रुपयासाठी महत्त्वाचे घटक म्हणजे परदेशी गुंतवणुकीचा ओघ आणि जागतिक तेलाच्या किमतींमधील स्थिरता. जर ब्रेंट क्रूडची घसरण अशीच सुरू राहिली, तर रुपयाला दिलासा मिळू शकेल. तथापि, गुंतवणूकदार RBI च्या चलन अस्थिरतेवरील वक्तव्यांवर आणि डॉलर इंडेक्समधील बदलांवरही लक्ष ठेवून असतील, जे रुपयाची पुढील दिशा ठरवू शकतात.