Whalesbook
रुपयाची तात्पुरती तेजी
भारतीय रुपयाने आज सकाळच्या सत्रात अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत लक्षणीय पुनरागमन केले. १२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी रुपया ३८ पैशांनी मजबूत होऊन ९०.४० या पातळीवर पोहोचला. मागील दिवशीच्या घसरणीला (जिथे रुपया ९०.७८ वर बंद झाला होता) हा एक मोठा बदल होता. रुपयाने दिवसाची सुरुवात ९०.५५ या कमकुवत पातळीवर केली होती, परंतु अंतर्गत बाजारातील सकारात्मक घडामोडींमुळे तो दिवसअखेर मजबूत झाला.
देशांतर्गत घटकांचा आधार
या रुपयाच्या मजबूत होण्यामागे दोन मुख्य कारणे होती. पहिले म्हणजे भारतीय बँकिंग प्रणालीमध्ये असलेली मुबलक तरलता (liquidity). रिझर्व्ह बँकेने (RBI) बाजारात जवळपास ₹३ लाख कोटींची तरलता राखली आहे, जी गेल्या सहा महिन्यांतील सर्वाधिक आहे. यामुळे पैशांच्या बाजारावरील ताण कमी झाला आणि रुपयाला आधार मिळाला. दुसरे कारण म्हणजे परकीय संस्थात्मक गुंतवणूकदारांकडून (FIIs) भारतीय शेअर बाजारात आलेली आवक. मागील दिवशी FIIs ने भारतीय इक्विटीमध्ये अंदाजे ₹९४३.८१ कोटींची गुंतवणूक केली. ही मोठी रक्कम नसली तरी, बाजारातील विश्लेषकांच्या मते, डॉलर विक्रीला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि रुपयाला सुरुवातीच्या टप्प्यात पाठिंबा देण्यासाठी या आवकेने महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
जागतिक स्तरावर शांतता
आंतरराष्ट्रीय बाजारातील वातावरण आज रुपयासाठी अधिक अनुकूल ठरले. आशियाई चलनांमध्ये मर्यादित हालचाल दिसून आली, कारण अमेरिकेच्या नवीन आर्थिक आकडेवारीवर संमिश्र प्रतिक्रिया उमटल्या होत्या. डॉलर इंडेक्स ९६.७८ च्या आसपास किंचित खाली होता, ज्यामुळे रुपयावर बाह्य दबाव कमी राहिला. या जागतिक स्तरावरील शांततेमुळे रुपयाच्या दिशेवर स्थानिक घटकांचा प्रभाव अधिक राहिला.
समकक्षांशी तुलना
आजच्या दिवशी रुपयाने केलेल्या कामगिरीच्या तुलनेत, इतर प्रमुख आशियाई चलनांमध्ये मिश्र कल दिसून आला. जपानी येन डॉलरच्या तुलनेत किंचित घसरला, तर दक्षिण कोरियन वोन स्थिर राहिला. सिंगापूर डॉलरमध्ये किरकोळ वाढ झाली. रुपयाची ३८ पैशांची वाढ ही या प्रादेशिक चलनांच्या तुलनेत एक चांगली कामगिरी मानली जात आहे.
कायम असलेले धोके
मात्र, रुपयाच्या या तात्पुरत्या तेजीवर मोठे धोके अजूनही घोंघावत आहेत. जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाचे दर उच्च पातळीवर आहेत, ब्रेंट क्रूडची किंमत सध्या प्रति बॅरल $६९.६९ च्या आसपास आहे. यामुळे भारताची आयात किंमत वाढत आहे आणि रुपयावर सतत दबाव येत आहे. जगभरातील भू-राजकीय तणाव (geopolitical tensions) देखील कायम आहेत, ज्यामुळे गुंतवणूकदार सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळतात आणि अशा वेळी उदयोन्मुख बाजारपेठेतील चलनांवर (emerging market currencies) जसे की रुपयावर नकारात्मक परिणाम होतो. याव्यतिरिक्त, अमेरिका-भारत व्यापार संबंधांमधील अनिश्चितता, विशेषतः संभाव्य आयात शुल्कातील बदल, यासारख्या बाबीही चिंतेचे कारण आहेत. आयातदार आणि कंपन्यांकडून डॉलरची सततची मागणी दर्शवते की अंतर्गत दबाव कमी झालेला नाही. त्यामुळे, केवळ देशांतर्गत तरलता रुपयाला जास्त काळ आधार देऊ शकत नाही.
भविष्यातील कल आणि विश्लेषकांचे मत
विश्लेषकांच्या मते, भारतीय रुपया २०२६ च्या पहिल्या सहामाहीत अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ९० ते ९३ या दरम्यान व्यवहार करण्याची शक्यता आहे. RBI कडून मिळणारा तरलताचा आधार रुपयाला स्थिरता देईल, परंतु महागाई आणि देशाच्या बाह्य कर्जाची परतफेड यासारख्या चिंता कायम आहेत. जागतिक पातळीवर कोणताही मोठा धोका वाढल्यास किंवा वस्तूंच्या (commodities) किमतीत लक्षणीय वाढ झाल्यास रुपयाचे अवमूल्यन (depreciation) होऊ शकते, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे. त्यामुळे, रुपयाची भविष्यातील कामगिरी RBI च्या धोरणांवर आणि जागतिक आर्थिक घडामोडींवर अवलंबून राहील.