रुपयाचा ऐतिहासिक नीचांक! अमेरिका-इराण तणाव आणि तेलाच्या वाढत्या किमतींचा फटका

भू-राजकीय तणावामुळे रुपयावर जोरदार दबाव

अमेरिकेतील तणाव वाढत असून, त्याचा थेट परिणाम रुपयावर दिसून येत आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणच्या शांतता प्रस्तावाला 'पूर्णपणे अस्वीकार्य' म्हटल्याने युद्धाची भीती वाढली आहे. या भू-राजकीय अस्थिरतेमुळे जागतिक स्तरावर गुंतवणूकदार सुरक्षित मालमत्तांकडे वळत आहेत, ज्यामुळे अमेरिकन डॉलर मजबूत होत आहे आणि रुपयावर दबाव वाढत आहे. सोमवारी रुपया 35 पैशांनी घसरून 95.63 या ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर बंद झाला.

तेलाच्या वाढत्या किमती आणि देशांतर्गत उपाययोजना

मध्य पूर्वेतील तणावामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्येही मोठी वाढ झाली आहे. ब्रेंट क्रूड $107.43 प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचले आहे. भारतासारख्या मोठ्या तेल आयातदार देशासाठी हे अत्यंत चिंतेचे आहे, कारण यामुळे व्यापार तूट (Trade Deficit) वाढण्याची आणि आर्थिक संतुलनाची समस्या निर्माण होण्याची शक्यता आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीही यावर चिंता व्यक्त करत, नागरिकांना इंधन वाचवण्याचे, सोने खरेदी पुढे ढकलण्याचे आणि परदेश प्रवासात कपात करण्याचे आवाहन केले आहे. सरकारच्या विचाराधीन असलेल्या उपायांमध्ये अनावश्यक आयातीवर मर्यादा घालणे आणि इंधनाच्या किमती वाढवणे यांचा समावेश असू शकतो.

आशियाई चलनांमध्ये रुपया सर्वात कमकुवत, RBI ची चिंता वाढली

सध्या रुपया हा आशियाई चलनांमध्ये सर्वात कमकुवत ठरत आहे. यावर्षी तो अमेरिकन डॉलरसमोर सुमारे 5.6% घसरला आहे. तेल आयात करणाऱ्या इतर आशियाई अर्थव्यवस्थांवरही याचा परिणाम होत असला तरी, भारताची परिस्थिती अधिक चिंताजनक आहे. अंदाजानुसार, वाढत्या ऊर्जा आयातीमुळे भारताची चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) FY27 पर्यंत 1.8% ने वाढू शकते. एप्रिल 2026 मधील 3.48% वरून मेपर्यंत महागाई 4.1% पर्यंत जाण्याची शक्यता आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) कडे मे 2026 च्या सुरुवातीला $690.69 अब्ज परकीय चलन साठा असला तरी, हा साठा 11 वर्षांतील सर्वात कमी आयात कव्हर दर्शवतो, ज्यामुळे RBI च्या रुपयाला आधार देण्याच्या क्षमतेवर मर्यादा येत आहेत.

तेल आयातीवरील प्रचंड अवलंबित्व वाढवते रुपयाचा धोका

भारताची अर्थव्यवस्था तेल आयातीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे; सुमारे 80% पेक्षा जास्त कच्च्या तेलाची आयात केली जाते. यामुळे भू-राजकीय घटना आणि तेलाच्या किमतींतील चढ-उतारांचा रुपयावर थेट परिणाम होतो. वाढती चालू खात्यातील तूट आणि सर्वात कमी आयात कव्हर असलेला परकीय चलन साठा यामुळे बाह्य वित्तीय संतुलन अस्थिर झाले आहे. विदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदार (FIIs) भारतीय शेअर्स विकत आहेत, जे बाजारातील जोखीम टाळण्याच्या वृत्तीचे संकेत देतात. यामुळे भांडवलाचा ओघ बाहेर जाण्याची शक्यता आहे, जो रुपयावर आणखी दबाव आणेल.

जागतिक अनिश्चिततेमुळे रुपयावर दबाव कायम

सध्याची अमेरिका-इराण तणावाची परिस्थिती आणि उच्च तेल किमती पाहता, रुपया नजीकच्या काळात कमकुवत राहण्याची शक्यता आहे. RBI रुपयाला आधार देण्यासाठी हस्तक्षेप करेल अशी अपेक्षा आहे, परंतु भू-राजकीय तणाव कमी झाल्याशिवाय रुपयामध्ये सातत्यपूर्ण सुधारणा अपेक्षित नाही. RBI व्याजदरांबाबत सावध भूमिका कायम ठेवेल, परंतु वाढत्या महागाईमुळे त्यांना लवकर व्याजदर वाढवावे लागण्याची शक्यता आहे. परकीय चलन साठा वाढवण्यासाठी आणि आयात खर्च व्यवस्थापित करण्यासाठी सरकारकडून तातडीच्या उपायांचा विचार केला जात आहे, जे अर्थव्यवस्थेच्या बाह्य असुरक्षिततेबद्दलची चिंता दर्शवते.