रुपयाचा सर्वकालीन नीचांक! तेलाच्या वाढत्या किमती आणि भू-राजकीय तणावामुळे डॉलर मजबूत

भू-राजकीय तणाव आणि तेलाच्या दरवाढीचा तडाखा

मध्य पूर्वेकडील वाढत्या संघर्षांमुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी उसळी आली आहे. यामुळे भारतीय रुपयावर दबाव वाढला असून, तो अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर पोहोचला आहे. मार्च 2026 च्या सुरुवातीला रुपया 92.33 च्या पातळीवर घसरला होता. ब्रेंट क्रूड फ्युचर्स (Brent Crude Futures) $118 प्रति बॅरलच्या जवळ पोहोचले आहेत. होर्मुझ सामुद्रधुनीमार्गे होणाऱ्या तेल आयातीवर परिणाम होण्याची भीती आहे, कारण भारताची 40% पेक्षा जास्त तेल आयात या मार्गाने होते.

या तेल दरवाढीमुळे भारताच्या चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit - CAD) वाढली असून, ती Q3 FY2026 मध्ये $13.2 अब्ज (GDP च्या 1.3%) पर्यंत पोहोचली आहे. अर्थतज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, तेलाच्या किमतीत $10 ची वाढ झाल्यास CAD 30-40 बेसिस पॉईंट्सने वाढू शकते. मार्च 2026 च्या 9 तारखेला USD/INR ची जोडी 92.4250 वर होती, जी मागील सत्रापेक्षा 0.53% जास्त आणि मागील 12 महिन्यांत 5.84% नी कमी आहे. तज्ञांना नजीकच्या काळात रुपया 91-93 च्या रेंजमध्ये राहण्याचा अंदाज आहे, तर तणाव कायम राहिल्यास तो 95 पर्यंत जाऊ शकतो.

आयातीवरील अवलंबित्व आणि FPI चा पैशांचा ओघ

भारताची उर्जेसाठी आयातीवरील प्रचंड अवलंबित्व ही एक मोठी कमकुवत बाजू आहे. देश आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजेपैकी सुमारे 89% आयात करतो, आणि हे अवलंबित्व गेल्या दशकात वाढले आहे. यामुळे जागतिक किमतीतील चढ-उतारांचा अर्थव्यवस्थेवर थेट परिणाम होतो. सध्याची परिस्थिती अधिक बिकट झाली आहे, कारण विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार (FPIs) उदयोन्मुख बाजारपेठांपासून सावध होत आहेत. महागाई, CAD आणि चलन स्थैर्याबद्दलच्या चिंतेमुळे FPIs भारतीय बाजारातून पैसे काढत आहेत आणि सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या अमेरिकन डॉलरकडे वळत आहेत.

RBI ची भूमिका आणि परकीय चलन साठा

या सर्व दबावांना असूनही, फेब्रुवारी 2026 च्या 27 तारखेपर्यंत भारताचा परकीय चलन साठा (Forex Reserves) विक्रमी $728.49 अब्ज इतका आहे. हा साठा आरबीआयला रुपयाच्या अस्थिरतेवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि आयात वित्तपुरवठा करण्यास मदत करतो. मात्र, आरबीआयची भूमिका विशिष्ट विनिमय दर राखण्याऐवजी केवळ चलन अस्थिरता व्यवस्थापित करण्याची आहे. आरबीआयची आक्रमक हस्तक्षेप करण्याची क्षमता बाह्य धक्क्यांमुळे मर्यादित आहे, असे विश्लेषकांचे मत आहे.

पुढील वाटचाल

भविष्यात रुपयाची वाटचाल भू-राजकीय तणाव कमी होण्यावर आणि जागतिक तेल किमती स्थिर होण्यावर अवलंबून असेल. काही तज्ञांच्या मते, 2026 च्या अखेरीस रुपया 87.00 पर्यंत सुधारू शकतो, तर काही जणांना तो 93.21 पर्यंत घसरण्याची शक्यता वाटते. सध्याची परिस्थिती पाहता, रुपयामध्ये अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता आहे.