रुपया मजबूत, पण आयटी कंपन्या कोसळल्या! व्यापार करारावरून बाजारात चिंता?

बाजारातील दुहेरी चित्र

गुरुवारी, भारतीय रुपयाने डॉलरसमोर चांगली कामगिरी केली, तो 38 पैशांनी मजबूत होऊन 90.40 वर स्थिरावला. परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांकडून (FIIs) आलेल्या छोट्या गुंतवणुकीमुळे आणि रिझर्व्ह बँकेने (RBI) बाजारात हस्तक्षेप केल्याच्या शक्यतेमुळे रुपयाला आधार मिळाला. डॉलर इंडेक्स, जो सहा प्रमुख चलनांच्या तुलनेत डॉलरची ताकद मोजतो, 0.05% घसरून 96.78 वर होता. [cite: source A, 15]

याउलट, देशांतर्गत शेअर बाजारात विक्रीचा दबाव वाढलेला दिसला. बीएसई सेन्सेक्स 421.66 अंकांनी घसरून 83,811.98 वर बंद झाला, तर एनएसई निफ्टी 121.10 अंकांनी घसरून 25,832.75 वर पोहोचला. [cite: source A] आयटी (IT) क्षेत्रातील कंपन्यांना याचा मोठा फटका बसला. इन्फोसिसचे शेअर्स 3.59% कोसळून सुमारे ₹1,472.4 वर आले, तर टीसीएसचे शेअर्स 4.16% घसरून सुमारे ₹2,909.00 वर पोहोचले. दोन्ही कंपन्यांनी 52 आठवड्यांतील नीचांक गाठला, इन्फोसिस ₹1,407.9 आणि टीसीएस ₹2,780 वर आले. आयटी कंपन्या, ज्यांचा मोठा महसूल अमेरिकेकडून येतो, त्यांच्या शेअर्समधील ही घसरण जागतिक तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या कमकुवत कामगिरीशी साधर्म्य साधते. अमेरिकेतील नोकरीच्या आकडेवारीमुळे फेडरल रिझर्व्हकडून व्याजदर कपातीची शक्यता कमी झाल्याचा परिणामही बाजारावर दिसला. निफ्टी आयटी इंडेक्स 5% घसरला.

व्यापार करारातील बारकावे आणि आर्थिक परिणाम

भारत-अमेरिका व्यापार कराराचे तपशील व्हाइट हाऊसने जाहीर केल्यानंतर आता यावर पुन्हा एकदा लक्ष केंद्रित झाले आहे. या करारामुळे अमेरिकेच्या औद्योगिक आणि कृषी उत्पादनांवरील आयात शुल्क कमी होण्याची शक्यता असली तरी, त्याच्या विशिष्ट अटींमुळे बाजारात अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. [cite: source A] विशेष म्हणजे, २०२५ मध्ये आशियातील सर्वात कमकुवत चलन ठरलेला भारतीय रुपया या करारामुळे फेब्रुवारी २०२६ च्या सुरुवातीला 1.2% मजबूत झाला होता. मात्र, सध्याची बाजारातील प्रतिक्रिया व्यापार संतुलनावर आणि कंपन्यांच्या नफ्यावर होणाऱ्या परिणामांबद्दलची चिंता दर्शवते.

इन्फोसिसचा मागील १२ महिन्यांचा पी/ई (P/E) रेशो सुमारे 21.32 आहे, जो उद्योगाच्या सरासरी पी/ई 25.34 पेक्षा कमी आहे. यामुळे बाजाराची कंपनीच्या नजीकच्या भविष्यातील कामगिरीबद्दल सावध भूमिका दिसून येते. त्याचप्रमाणे, टीसीएसचा पी/ई रेशो सुमारे 21.5 आहे. दोन्ही कंपन्यांवरील जागतिक आयटी क्षेत्रातील दबाव स्पष्टपणे दिसत आहे. तज्ञांच्या मते, कंपन्यांच्या नफ्याच्या मार्जिनवर (Margin Pressure) ताण येण्याची आणि स्पर्धा वाढण्याची शक्यता आहे.

नकारात्मक पैलू: मार्जिनवर दबाव आणि व्यापक आर्थिक चिंता

बाजारातील हे दुहेरी चित्र काही अंतर्निहित धोके दर्शवते. रुपया मजबूत होणे निर्यात कंपन्यांसाठी (विशेषतः आयटी क्षेत्रासाठी, ज्यांचा मोठा महसूल डॉलर्समध्ये असतो) महागाई वाढवणारे ठरू शकते. याव्यतिरिक्त, जागतिक क्रूड ऑईलच्या किमती वाढत आहेत, ब्रेंट क्रूड सुमारे $69.69 प्रति बॅरलवर व्यवहार करत आहे. [cite: source A, 2] भारताची तेलाच्या आयातीवरील निर्भरता पाहता, वाढत्या ऊर्जा किमती महागाई वाढवू शकतात आणि चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) वाढवू शकतात. डॉलर इंडेक्समधील अलीकडील स्थिरता दर्शवते की डॉलरवरील दबाव तात्पुरता असू शकतो आणि रुपयाच्या चढ-उतारात वाढ होऊ शकते.

ऐतिहासिकदृष्ट्या, भारतीय रुपयामध्ये मोठी अस्थिरता राहिली आहे, फेब्रुवारी २०२६ मध्ये तो डॉलरसमोर 92.02 च्या विक्रमी नीचांकावर पोहोचला होता. त्यामुळे, सध्याची रुपयाची मजबुती ही तात्पुरती दिलासा असू शकते, विशेषतः जर जागतिक आर्थिक अनिश्चितता किंवा देशांतर्गत महागाईची चिंता पुन्हा वाढली तर. आयटी शेअर्समधील मोठी घसरण आणि टीसीएसने गाठलेला 52 आठवड्यांचा नीचांक हे बाजारातील नकारात्मक दृष्टिकोन दर्शवतात.

विश्लेषकांचे मत आणि पुढील दिशा

इन्फोसिसबद्दल विश्लेषकांचे मत संमिश्र आहे. पाच विश्लेषकांनी 'होल्ड' रेटिंग दिली असून, सरासरी किंमत लक्ष्य (Price Target) बाजाराच्या अंदाजानुसार मर्यादित वाढ दर्शवते. जानेवारी २०२६ मध्येही किंमत लक्ष्यांमध्ये फारसा बदल झाला नव्हता. मात्र, वर्ष-दर-वर्ष महसूल घट आणि मार्जिन कमी होण्याची चिंता कायम आहे. टीसीएसबद्दल बोलायचं झाल्यास, काही विश्लेषणानुसार ते पीईच्या (PE) आधारावर स्वस्त दिसत असले तरी, मागील एका वर्षात सेन्सेक्सच्या तुलनेत (-29.41%) त्यांची मोठी घसरण त्यांच्या भविष्यातील वाढीबद्दल बाजारात असलेल्या शंकेचे प्रतीक आहे. जागतिक स्तरावर व्याजदर वाढण्याच्या शक्यतेमुळे तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या मूल्यांकनावर (Valuations) परिणाम होण्याची शक्यता आहे. रुपयाच्या अस्थिरतेवर आरबीआयचे नियंत्रण महत्त्वाचे ठरेल, परंतु काही तज्ञांचे मत आहे की आरबीआयचा हस्तक्षेप मर्यादित असेल.