भारतीय शेअर बाजारात वैयक्तिक गुंतवणूकदारांचा हिस्सा **18.7%** वर पोहोचला असून, गेल्या दोन दशकांतील हा सर्वोच्च आकडा आहे. SIP मुळे गुंतवणूकदारांची संख्या वाढत असली तरी, डिजिटल पेमेंट वापरकर्ते आणि प्रत्यक्ष गुंतवणूकदार यांच्यातील दरी अजूनही मोठी आहे.
भारतीय शेअर बाजाराच्या इतिहासात एक नवा टप्पा गाठला गेला आहे. जून २०२६ अखेरपर्यंत, भारतीय कंपन्यांमधील रिटेल गुंतवणूकदारांची भागीदारी 18.7% वर पोहोचली आहे. गेल्या २० वर्षांतील ही सर्वात मोठी नोंद आहे. पारंपारिक बचत पर्यायांना फाटा देत आता भारतीय नागरिक शेअर बाजारात पैसा गुंतवण्यास प्राधान्य देत आहेत.
युवा गुंतवणूकदारांची मोठी भर
बाजारातील या बदलात तरुणांचा वाटा मोलाचा आहे. ३० वर्षांखालील युवा गुंतवणूकदारांचे प्रमाण आता एकूण बेसच्या 38% झाले आहे, जे २०१९ मध्ये केवळ 23% होते. तसेच, मोठ्या शहरांच्या पलीकडे जाऊन आता लहान शहरांमधूनही म्युच्युअल फंड्समध्ये 12% गुंतवणूक येत आहे, जे बाजार विस्ताराचे लक्षण आहे.
डिजिटल पेमेंट्स आणि गुंतवणुकीतील दरी
भारतात सध्या 55 कोटी लोक UPI सारख्या डिजिटल पेमेंट अॅप्सचा वापर करत आहेत. मात्र, यातील केवळ 6.2 कोटी लोक म्युच्युअल फंड्समध्ये आणि साधारण 5 कोटी लोक थेट शेअर बाजारात गुंतवणूक करतात. याचा अर्थ असा की, डिजिटल व्यवहारांसाठी तंत्रज्ञान वापरणारे भारतीय नागरिक आजही शेअर बाजाराला 'क्लिष्ट' किंवा 'धोकादायक' मानत आहेत. योग्य मार्गदर्शनाचा अभाव हे यामागील प्रमुख कारण असल्याचे दिसून येते.
SIP ची साथ
शिस्तबद्ध गुंतवणुकीसाठी SIP हा भारतीयांचा सर्वात आवडता पर्याय बनला आहे. वैयक्तिक म्युच्युअल फंड मालमत्तेमध्ये SIP चा वाटा आता 35% झाला असून, २०१९ च्या तुलनेत यात मोठी वाढ झाली आहे. सध्या भारतीय कुटुंबांकडे असलेल्या एकूण गुंतवणुकीयोग्य मालमत्तेचे मूल्य $5.2 ट्रिलियन इतके आहे. येणाऱ्या काळात डिजिटल आयडी आणि सोप्या सल्लागार सेवा (Advisory Services) यांच्या एकत्रीकरणातून या संभाव्य गुंतवणूकदारांना बाजारात आणणे हे मोठे आव्हान असेल.