आरबीआयचे (RBI) माजी गव्हर्नर रघुराम राजन यांची अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हच्या (US Federal Reserve) एका महत्त्वाच्या टास्क फोर्सचे सह-प्रमुख म्हणून नियुक्ती झाली आहे. हा टास्क फोर्स फेडरल रिझर्व्हच्या तब्बल **6.7 ट्रिलियन डॉलर्स** च्या बॅलन्स शीटचे मूल्यांकन करणार आहे.
अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हमध्ये रघुराम राजन यांची महत्त्वाची भूमिका
भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे (RBI) माजी गव्हर्नर आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ख्यातनाम अर्थतज्ज्ञ असलेले रघुराम राजन यांची अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्ह (US Federal Reserve) च्या एका महत्त्वपूर्ण टास्क फोर्सचे सह-प्रमुख म्हणून निवड झाली आहे. हा टास्क फोर्स फेडरल रिझर्व्हच्या $6.7 ट्रिलियन इतक्या मोठ्या बॅलन्स शीटचे (Balance Sheet) पुनरावलोकन करेल.
फेड चेअर जेरोम पॉवेल (Jerome Powell) यांच्या निर्देशानुसार तयार केलेल्या या गटावर सध्याच्या जागतिक आर्थिक आव्हानांनंतर, अनेक वर्षांपासून सुरू असलेल्या 'सुलभ पैशाच्या' (Easy Money) धोरणांमधून केंद्रीय बँका कशा प्रकारे बाहेर पडू शकतात, याचे मूल्यांकन करण्याची जबाबदारी असेल. हे जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
जागतिक तरलता आणि भारतीय बाजारावर परिणाम
या टास्क फोर्सचे मुख्य लक्ष फेडरल रिझर्व्हच्या बॅलन्स शीटसाठी दीर्घकालीन धोरण तपासणे आहे. विशेषतः, आक्रमक मौद्रिक उत्तेजनाच्या (Monetary Stimulus) काळात ही बॅलन्स शीट लक्षणीयरीत्या वाढली होती. भारतीय गुंतवणूकदार आणि धोरणकर्त्यांसाठी हा एक महत्त्वाचा विकास आहे, कारण अमेरिकेचे मौद्रिक धोरण थेट जागतिक आर्थिक परिस्थितीवर परिणाम करते.
जर या टास्क फोर्सने बॅलन्स शीट कमी करण्याची शिफारस केली, तर आंतरराष्ट्रीय बाजारात तरलता (Liquidity) कमी होऊ शकते. ऐतिहासिकदृष्ट्या, जेव्हा जागतिक तरलता कमी होते, तेव्हा भारतासारख्या विकसनशील बाजारपेठांमध्ये विदेशी संस्थागत गुंतवणुकीच्या (FII Flows) प्रवाहात वाढलेली अस्थिरता दिसून येते.
आर्थिक स्थिरता आणि बाजारातील दबाव यांचा समतोल
फेडरल रिझर्व्हच्या बॅलन्स शीटमध्ये घट होण्याच्या शक्यतेमुळे भांडवली प्रवाहात (Capital Flows) अल्पकालीन चढ-उतार होऊ शकतात, परंतु यामुळे दीर्घकालीन आर्थिक वातावरण अधिक स्थिर आणि अंदाज लावण्यायोग्य बनण्यास मदत होऊ शकते. अति उत्तेजनाच्या काळात मालमत्तेच्या किमती (Asset Prices) आणि जोखीम प्रीमियम (Risk Premiums) यांमध्ये विकृती निर्माण झाली होती. आता अधिक सामान्य पातळीवर येऊन, फेड या विकृती कमी करण्याचा प्रयत्न करू शकते.
गुंतवणूकदारांसाठी जोखीम ही या बदलाच्या गतीमध्ये आहे. धोरणांमध्ये अचानक किंवा आक्रमक बदल झाल्यास उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांमधील इक्विटी (Equity) आणि बॉण्ड मार्केटवर (Bond Market) दबाव येऊ शकतो. याउलट, हळूहळू बदल केल्यास बाजारात मोठे तणाव न येता जुळवून घेण्याची संधी मिळेल.
भविष्यातील धोरणांवर लक्ष
आता गुंतवणूकदार या टास्क फोर्सकडून येणाऱ्या निष्कर्षांवर आणि शिफारशींवर बारकाईने लक्ष ठेवतील. कोणत्याही संभाव्य धोरणात्मक बदलांची विशिष्ट वेळरेखा आणि या निष्कर्षांचा फेडरल रिझर्व्हच्या संप्रेषणावर कसा प्रभाव पडतो, हे महत्त्वाचे ठरेल. बाजारातील सहभागी भारतीय रुपया (Indian Rupee) आणि देशांतर्गत बाजारपेठेतील तरलता यावर होणारा परिणाम तपासण्यासाठी अमेरिकेतील व्याजदरांच्या (Interest Rates) अपेक्षांवर आणि डॉलरच्या (Dollar) एकूण ताकदीवर लक्ष ठेवतील.