माजी RBI गव्हर्नर रघुराम राजन यांनी एक महत्त्वाचा प्रस्ताव मांडला आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे (AI) नोकऱ्यांवर येणारे संकट टाळण्यासाठी 'AI Tokens' वर कर लावण्याची सूचना त्यांनी केली आहे. यामुळे AI आणि मानवी श्रम यांच्यात आर्थिक समानता राखली जाईल, असं त्यांचं म्हणणं आहे.
AI मुळे नोकऱ्यांवर गदा?
माजी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) गव्हर्नर रघुराम राजन यांनी धोरणकर्त्यांना एक नवीन प्रस्ताव दिला आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे (Artificial Intelligence - AI) मोठ्या प्रमाणात नोकऱ्या जाण्याचा धोका आहे. हा धोका कमी करण्यासाठी 'AI Tokens' वर कर लावण्यात यावा, अशी सूचना राजन यांनी केली आहे. AI सिस्टीम्सवर अनेकदा मानवी कर्मचाऱ्यांपेक्षा कमी कर लागतो. त्यामुळे कंपन्या मानवी कामगारांना AI ने बदलण्यास अधिक प्राधान्य देतात, या समस्येवर हा प्रस्ताव लक्ष केंद्रित करतो.
AI चा वेग आणि आव्हाने
रघुराम राजन यांच्या मते, AI मुळे लगेचच मोठ्या प्रमाणात नोकऱ्या जातील ('Jobocalypse') हा दावा सध्या तरी अतिशयोक्ती वाटतो. याचे कारण म्हणजे AI सिस्टीम कंपन्यांच्या कामात पूर्णपणे समाविष्ट (integrate) करण्यासाठी लागणारा प्रचंड खर्च आणि त्याची जटिलता. अनेक मोठ्या कंपन्या अजूनही AI वापरण्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात आहेत आणि मोठ्या प्रमाणावर AI लागू करण्यात तांत्रिक अडचणी आहेत. त्यामुळे नोकऱ्या जाण्याची भीती खरी असली तरी, ही प्रक्रिया हळूहळू घडेल, असे दिसते.
भारतीय IT क्षेत्रासाठी धोक्याची घंटा?
विशेषतः भारतीय माहिती तंत्रज्ञान (IT) आणि सेवा क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांसाठी, हा एक महत्त्वाचा बदल आहे. अनेक मोठ्या भारतीय कंपन्यांचा पारंपरिक व्यवसाय मॉडेल हा मानवी श्रमावर आधारित आहे. जसेजसे कंपन्या कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी आणि खर्च कमी करण्यासाठी AI चा वापर वाढवतील, त्यांना केवळ नवीन तंत्रज्ञान स्वीकारण्याचा स्पर्धेचा सामना करावा लागणार नाही, तर भविष्यात AI वापरण्यावर असलेले कर फायदे कमी होण्याची शक्यता आहे. यामुळे त्यांच्या व्यावसायिक धोरणांमध्ये बदल करणे भाग पडेल.
कंपन्यांची जबाबदारी महत्त्वाची
कर धोरणांव्यतिरिक्त, राजन यांनी या बदलाच्या व्यवस्थापनात कंपन्यांच्या नेतृत्वाची भूमिका देखील अधोरेखित केली आहे. त्यांच्या मते, कंपन्यांनी आपल्या कर्मचाऱ्यांना कामावरून काढून टाकण्याऐवजी, त्यांना AI सोबत काम करण्यासाठी प्रशिक्षित (retraining) आणि अद्ययावत (upskilling) करण्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. यामुळे कंपन्यांची उत्पादकता वाढेल आणि कर्मचाऱ्यांची टिकून राहण्याची क्षमता (retention) सुधारेल. जे कंपन्या आपल्या मानवी भांडवलाच्या विकासाला प्राधान्य देतील, त्यांना स्पर्धेत फायदा मिळेल आणि चांगली प्रतिष्ठा देखील मिळेल, जी उच्च दर्जाचे टॅलेंट आकर्षित करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते.
AI मुळे उत्पादकता वाढण्याची, किंमती कमी होण्याची आणि नोकऱ्यांचे नवीन प्रकार तयार होण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, या संक्रमणाच्या काळात आव्हाने आहेत. उत्पादकतेतील वाढीचे परिणाम दिसण्यास वेळ लागतो आणि या दरम्यान होणारे नोकरी विस्थापन (labor displacement) सामाजिक आणि आर्थिक दबाव निर्माण करू शकते. गुंतवणूकदारांनी कंपन्यांच्या भरती, प्रशिक्षण आणि AI गुंतवणुकीच्या धोरणांवर लक्ष ठेवावे. पुढील काही वर्षांत कंपन्या AI चा प्रभावीपणे वापर करून मूल्य कसे निर्माण करतात आणि त्याच वेळी स्थिर व कुशल मानवी मनुष्यबळ कसे टिकवून ठेवतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.