भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) जून २०२६ मध्ये परकीय चलन बाजारात निव्वळ **$561 दशलक्ष** खरेदी केली आहे. यासह, दोन महिन्यांपासून सुरू असलेली रुपया वाचवण्यासाठीची जोरदार विक्री थांबली आहे.
परकीय चलन बाजारातील घडामोडींमध्ये मोठा बदल झाला आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) जून २०२६ मध्ये निव्वळ $561 दशलक्ष परकीय चलन खरेदी केले आहे. यापूर्वी एप्रिल आणि मे महिन्यात रुपयाला विक्रमी नीचांकावरून वाचवण्यासाठी आरबीआयने मोठी विक्री केली होती, ज्यात एप्रिलमध्ये $8.9 अब्ज आणि मे मध्ये $6.1 अब्ज डॉलर्सची विक्री समाविष्ट होती. यावरून आता आरबीआयची भूमिका बदलल्याचे संकेत मिळत आहेत.
गेल्या काही महिन्यांत रुपयावर मोठे दबाव होते, ज्यामुळे मे २०२६ मध्ये रुपया 96.96 प्रति अमेरिकन डॉलरच्या ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर पोहोचला होता. यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी आरबीआयने आपल्या गंगाजळीतून डॉलर्सची विक्री केली होती. मात्र, जून महिन्यात आरबीआयने बाजारात $30.89 अब्ज डॉलर्सची एकूण खरेदी आणि $30.33 अब्ज डॉलर्सची एकूण विक्री केली, जे दर्शवते की आता आरबीआय अधिक संतुलित दृष्टिकोन ठेवत आहे.
स्थिर रुपयाचे महत्त्व
भारतीय अर्थव्यवस्था आणि शेअर बाजारासाठी चलनाचे स्थैर्य खूप महत्त्वाचे आहे. जेव्हा केंद्रीय बँक विक्री थांबवते, तेव्हा चलनातील अस्थिरता कमी झाल्याचे मानले जाते. स्थिर रुपयामुळे आयात महागाई नियंत्रणात राहते, जे कच्च्या मालासाठी डॉलर्सवर अवलंबून असलेल्या भारतीय कंपन्यांसाठी फायदेशीर ठरते. तसेच, परकीय गुंतवणूकदारांसाठी एक अंदाजित वातावरण तयार होते.
फॉरवर्ड डॉलर बुकमध्ये घट
गुंतवणूकदारांसाठी एक महत्त्वाचा संकेत म्हणजे आरबीआयचे फॉरवर्ड डॉलर बुक. जून २०२६ च्या अखेरीस, निव्वळ फॉरवर्ड डॉलर विक्री $103.3 अब्ज पर्यंत खाली आली, जी मे अखेरीस $106.7 अब्ज होती. या घटीमुळे आरबीआय आपल्या पूर्वीच्या चलन-समर्थन प्रतिबद्धता काही प्रमाणात कमी करत असल्याचे दिसून येते.
पुढील धोके
या स्थिरीकरणानंतरही काही धोके कायम आहेत. जागतिक व्यापार धोरणांमधील अनिश्चितता आणि ऊर्जेच्या किमतींमधील अस्थिरता २०२६-२७ या आर्थिक वर्षात भारताच्या चालू खात्यातील तूट (current account deficit) वाढवू शकते. मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय तणाव देखील जागतिक तेल किमतींवर परिणाम करू शकतात आणि रुपयावर पुन्हा दबाव आणू शकतात.
बाजाराची नजर
पुढे, आरबीआय चलन स्थिर ठेवण्याचे उद्दिष्ट कसे साधते, त्याचबरोबर देशांतर्गत तरलता (liquidity) आणि महागाईचे (inflation) व्यवस्थापन कसे करते, यावर बाजाराची नजर असेल. गुंतवणूकदार आरबीआयच्या परकीय चलन गंगाजळी आणि फॉरवर्ड मार्केट पोझिशन्सवर लक्ष ठेवतील.