RBI चा मोठा निर्णय: परकीय चलन बाजारात होणार मोठे बदल!

परकीय चलन बाजारात क्रांती?

RBI चे डेप्युटी गव्हर्नर रोहित जैन यांनी फॉरेन एक्सचेंज डीलर्स असोसिएशन ऑफ इंडिया (FEDAI) च्या कार्यक्रमात सांगितले की, भारताच्या दीर्घकालीन विकासासाठी फॉरेक्स मार्केटमध्ये सुधारणा होणे आवश्यक आहे. सध्या भारतीय फॉरेक्स मार्केटमध्ये दररोज सुमारे $80 अब्ज डॉलर्सची उलाढाल होते, पण तरीही सुधारणेला मोठा वाव आहे.

RBI चा दृष्टिकोन केवळ नियम व्यवस्थापनापुरता मर्यादित नसून, सामान्य ग्राहक आणि लहान व्यवसायांसाठी फॉरेक्स सेवा अधिक जलद, पारदर्शक आणि सोप्या कशा होतील, यावर लक्ष केंद्रित करणार आहे.

रिटेल ग्राहकांसाठी महत्त्वाचे बदल

RBI ने रिटेल फॉरेक्स सेगमेंटमध्ये (Retail Forex Segment) बँकांकडून होणारी कागदपत्रांची प्रक्रिया आणि आकारले जाणारे शुल्क यातील विसंगतींवर बोट ठेवले आहे. या बदलांमुळे लहान कंपन्यांना चलन दरातील चढ-उतारांचा सामना करणे सोपे होईल आणि अनावश्यक खर्च टाळता येईल.

रुपयाचा आंतरराष्ट्रीय व्यापारात वापर वाढवण्यावर भर

RBI भारतीय रुपयाचा आंतरराष्ट्रीय व्यापारात वापर वाढवण्यासाठी 'स्पेशल रुपया व्होस्ट्रो अकाउंट' (SRVA) सारख्या उपक्रमांना प्रोत्साहन देत आहे. यामुळे परदेशी कंपन्यांना भारतात रुपया खाती ठेवून व्यापार करणे शक्य होईल. यासाठी बँकांनी व्यावसायिक व्यवहार्यता आणि दोन्ही बाजूंनी चलनाची देवाणघेवाण सुनिश्चित करणे आवश्यक आहे, असे RBI ने म्हटले आहे.

बँकेवर आधारित मॉडेलचे आव्हान

सध्या भारतीय बाजारपेठ मोठ्या प्रमाणावर बँकांवर अवलंबून आहे. मात्र, भविष्यातील पायाभूत सुविधा आणि औद्योगिक प्रकल्पांसाठी हे मॉडेल पुरेसे नाही. त्यामुळे, मार्केट-मेकर बेस (Market-maker base) वाढवणे आणि इलेक्ट्रॉनिक प्लॅटफॉर्मचा वापर वाढवून बाजारात अधिक सहभाग वाढवण्याची गरज आहे.

RBI मार्केट पार्टिसिपंट्सनी जोखीम व्यवस्थापन (Risk Management) मजबूत ठेवावे यावरही लक्ष ठेवून आहे. भारतीय बाजारपेठ जागतिक तरलता (Global Liquidity) शी अधिक जोडली जात असल्याने, देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारातील किमतीतील विसंगतींवर RBI बारकाईने लक्ष ठेवत आहे. गुंतवणूकदारांनी रिटेल फॉरेक्समधील पारदर्शकता आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांच्या सहभागाला चालना देण्यासाठी येणाऱ्या नियामक बदलांवर लक्ष ठेवावे.