भारताने परकीय चलन (Forex) इनफ्लोमध्ये $32 अब्जची वाढ नोंदवली आहे. मात्र, रुपया कमकुवत राहिला असून बँकिंग सिस्टममधील रोखता (Liquidity) अजूनही मर्यादित आहे. रिझर्व्ह बँकेचे (RBI) चलन बाजारातील हस्तक्षेपामुळे या ठेवींचा सिस्टीम लिक्विडिटीवर अपेक्षित परिणाम दिसून येत नाहीये.
RBI चे मोठे यश, पण परिणाम मात्र मर्यादित?
रिझर्व्ह बँकेने (RBI) नवीन परकीय चलन ठेव योजनांद्वारे (Foreign Currency Deposit Initiatives) $32 अब्ज जमा करण्यात यश मिळवले आहे. गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी ही माहिती दिली. भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी ही एक मोठी भांडवली वाढ (Capital Inflow) आहे. मात्र, अपेक्षित परिणाम दिसून येत नाहीये. रुपया आणि बँकिंग सिस्टममधील रोखतेवर (Liquidity) याचा अजूनही फारसा प्रभाव पडलेला नाही.
रुपयाची अस्थिरता आणि बाजारातील आव्हाने
या मोठ्या इनफ्लोनंतरही, भारतीय रुपया मे महिन्यातील विक्रमी नीचांकावरून केवळ 3% सुधारला आहे. २०१३ मध्ये अशाच ठेवींच्या प्रयत्नांमुळे रुपया 10% पेक्षा जास्त वाढला होता. सध्या पश्चिम आशियातील भू-राजकीय तणावामुळे (Geopolitical Tensions) बाजारात अस्थिरता वाढली आहे. यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी, RBI बाजारात डॉलरची विक्री करत आहे. त्यामुळे, या ठेवींचा रुपयाला मर्यादित आधार मिळत आहे. Barclays च्या विश्लेषकांच्या मते, कच्च्या तेलाच्या किमतीतील (Crude Oil Prices) चढ-उतार रुपयाच्या दृष्टीकोनातून चिंतेचा विषय आहे.
परकीय मालमत्तेच्या डेटामधील तफावत
RBI च्या ५ जूनच्या घोषणेनंतर १७ जुलैपर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, परकीय चलन मालमत्ता (Foreign Currency Assets) $7.6 अब्ज नी वाढली आहे. हे आकडेवारी जमा झालेल्या एकूण $32 अब्ज ठेवींपेक्षा खूपच कमी आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे, बँका या ठेवी RBI कडे कधी हस्तांतरित (Swap) करतात, हे महत्त्वाचे आहे. बाजारातील तज्ञांच्या मते, RBI या इनफ्लोचा वापर नेट शॉर्ट फॉरवर्ड पोझिशन्स कमी करण्यासाठी करत असावे. किंवा, व्यावसायिक बँका या पैशांचा वापर आगामी कूपन पेमेंटसाठी (Coupon Payments) हेजिंगसाठी (Hedging) करत असाव्यात, ज्यामुळे हे पैसे थेट RBI च्या परकीय मालमत्तेत जोडले जात नाहीत.
बँकिंग सिस्टममधील रोखतेवर परिणाम
परकीय चलन इनफ्लो असूनही, बँकिंग सिस्टममधील रोखता (Liquidity) अजूनही दबावाखाली आहे. RBI एकाच वेळी लिक्विडिटी मॅनेजमेंटसाठी रेपो ऑपरेशन्स (Repo Operations) करत आहे आणि चलन अवमूल्यन (Currency Depreciation) रोखण्यासाठी फॉरेक्स मार्केटमध्ये हस्तक्षेप करत आहे. यामुळे सिस्टम कॅश (System Cash) मर्यादित राहत आहे. PGIM India Mutual Fund च्या तज्ञांच्या मते, FCNR (Foreign Currency Non-Resident) इनफ्लोमुळे लिक्विडिटीची समस्या अजून सुटलेली नाही. याचे कारण म्हणजे, RBI चे चलन व्यवस्थापन ऑपरेशन्स आणि लोकांकडे रोख रकमेत वाढ. Axis Mutual Fund सारख्या काही मार्केट पार्टिसिपंट्सना आशा आहे की आगामी महिन्यांत लिक्विडिटीमध्ये हळूहळू सुधारणा होईल, परंतु तात्काळ परिणाम कमीच आहे.
गुंतवणूकदार आणि मार्केटमधील सहभागींनी RBI च्या साप्ताहिक परकीय चलन राखीव डेटा (Foreign Exchange Reserve Data) आणि लिक्विडिटी व्यवस्थापन (Liquidity Management) अपडेट्सकडे लक्ष ठेवावे. RBI आपल्या फॉरवर्ड पोझिशन्स कशा समायोजित करते आणि ऊर्जा आयातीमुळे (Energy Import Costs) डॉलरची मागणी किती राहते, यावरच रुपया आणि देशांतर्गत मनी मार्केटची स्थिरता अवलंबून असेल.