RBI चे परकीय चलन साठा वाढला: रुपयाला वाचवण्यासाठी काय पाऊले उचलली?

परकीय चलन साठ्यात दिलासा

RBI कडे असलेल्या परकीय चलन साठ्याने (Forex Reserves) पुन्हा एकदा उसळी घेतली आहे. २९ मे रोजी संपलेल्या आठवड्यात हा साठा $938 दशलक्ष नी वाढून $682.321 बिलियन वर पोहोचला आहे. याआधी सलग दोन आठवड्यांमध्ये साठ्यातून $15.5 बिलियन ची घट झाली होती. परकीय चलन मालमत्तेत $3.116 बिलियन ची वाढ झाली, जी आता $546.148 बिलियन झाली आहे. डॉलरमधील मूल्यांकनामुळे या वाढीत नवीन भांडवली ओघ (Capital Inflows) आणि युरो, येन, पौंड यांसारख्या चलनांमधील बदलांचाही समावेश आहे.

सोन्याच्या मालमत्तेत घट

परकीय चलन मालमत्ता वाढत असताना, RBI च्या सोन्याच्या मालमत्तेचे मूल्य $2.186 बिलियन नी कमी होऊन $112.6 बिलियन झाले आहे. जरी RBI कडे 880.52 टन सोने असले तरी, बाजारातील विश्लेषकांच्या मते, रुपयाला स्थैर्य देण्यासाठी सोन्याचा वापर एक 'लिक्विडिटी टूल' म्हणून केला जात असावा. ज्यामुळे डॉलरचा साठा कमी न करता रुपयाला आधार देता येईल.

रुपयावरील दबाव आणि RBI चे हस्तक्षेप

मे महिन्यात रुपयाने डॉलरच्या तुलनेत 95 च्या पातळीजवळ ऐतिहासिक नीचांक गाठला होता. रुपयाला स्थैर्य देण्यासाठी RBI बाजारात डॉलर विकते, ज्यामुळे बँकिंग प्रणालीतील रुपयाची लिक्विडिटी कमी होते. याचा परिणाम व्याजदरांवरही होऊ शकतो. यावर उपाय म्हणून RBI ने स्टेरिलाइज्ड इंटरव्हेंन्शन (Sterilized Intervention) आणि स्वॅप ऑक्शनचा (Swap Auction) वापर वाढवला आहे. सध्या RBI 'वेट अँड वॉच' (Wait and Watch) भूमिकेत आहे. अर्थव्यवस्थेला चालना देणे आणि वाढत्या महागाईचा धोका या दोन्हीमध्ये समतोल साधणे आवश्यक आहे.

भविष्यातील दिशा

RBI ने नुकतेच सरकारी रोख्यांमध्ये (Government Securities) विदेशी गुंतवणूकदारांसाठी प्रवेश वाढवला आहे आणि एक्सटर्नल कमर्शियल बॉरोइंग (External Commercial Borrowing) नियम अधिक सोपे केले आहेत. हे दीर्घकालीन भांडवली ओघ वाढवण्यासाठी केले जात आहे. परकीय चलन साठ्याची स्थिरता जागतिक व्याजदर चक्र (Global Interest Rate Cycle) आणि बाजारावर अवलंबून असेल. रुपयावर पुन्हा दबाव आल्यास RBI थेट हस्तक्षेप करेल की नाही, याकडे बाजाराचे लक्ष लागले आहे.