भारताच्या रिझर्व्ह बँकेने (RBI) आपल्या अमेरिकन ट्रेझरी सिक्युरिटीजमधील गुंतवणुकीत मोठी कपात केली आहे. एप्रिल अखेरीस ही गुंतवणूक **$181 अब्ज** डॉलर्सवर आली आहे, जी सुमारे सहा वर्षांतील सर्वात कमी पातळी आहे. त्याच वेळी, RBI ने सोन्याचे साठे वाढवून ते **$102.5 अब्ज** डॉलर्सपर्यंत नेले आहेत.
अमेरिकन ट्रेझरी होल्डिंग्जमध्ये घसरण
भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) परकीय चलन साठ्यांमध्ये (Foreign Exchange Reserves) मोठे फेरबदल केले आहेत. एप्रिल महिन्याच्या आकडेवारीनुसार, RBI च्या अमेरिकन ट्रेझरी सिक्युरिटीजमधील गुंतवणुकीत लक्षणीय घट झाली आहे. ही गुंतवणूक $181 अब्ज डॉलर्सवर आली आहे, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत $232 अब्ज डॉलर्सपेक्षा खूपच कमी आहे. मे 2020 नंतर ही सर्वात कमी पातळी आहे.
सोन्याचा साठा का वाढवला?
अमेरिकन ट्रेझरी सिक्युरिटीजमधून पैसे काढून RBI ने सोन्याचे साठे वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. अधिकृत आकडेवारीनुसार, एप्रिल 2025 पर्यंत भारतातील सोन्याचे एकूण साठे 881 मेट्रिक टन झाले आहेत. सहा वर्षांपूर्वी हा आकडा 658 मेट्रिक टन होता. या वाढलेल्या सोन्याच्या साठ्याचे मूल्य आता अंदाजे $102.5 अब्ज डॉलर्स झाले आहे.
जागतिक भू-राजकीय धोक्यांचा प्रभाव
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भू-राजकीय तणाव आणि आर्थिक निर्बंधांमुळे (Financial Sanctions) अनेक देश आपल्या परकीय साठ्यांची पुनर्बांधणी करत आहेत. सोने (Gold) हे एक तटस्थ मालमत्ता (Neutral Asset) मानले जाते, कारण ते कोणत्याही एका देशाच्या अर्थव्यवस्थेशी किंवा राजकीय निर्णयाशी जोडलेले नाही. 2022 मध्ये काही देशांवर लादलेल्या निर्बंधांमुळे त्यांची परकीय मालमत्ता गोठवण्यात आली होती. अशा परिस्थितीत, सोन्यासारख्या मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक केल्याने देशाची परकीय चलनांवरील अवलंबित्व कमी होते आणि अनपेक्षित संकटांपासून संरक्षण मिळते, असे तज्ञांचे मत आहे.
जागतिक ट्रेंड आणि RBI ची भूमिका
RBI ची ही पाऊले जागतिक स्तरावरील मध्यवर्ती बँकांच्या (Central Banks) धोरणांशी सुसंगत आहेत. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या अहवालानुसार, पोलंड, चीन, झेक प्रजासत्ताक आणि तुर्की यांसारख्या देशांनीही अलीकडे सोन्याची खरेदी वाढवली आहे. मात्र, जपान, युनायटेड किंगडम आणि युरोपमधील काही देश याउलट अमेरिकन ट्रेझरीमध्ये गुंतवणूक वाढवत आहेत.
RBI च्या या धोरणामुळे राष्ट्रीय संपत्ती व्यवस्थापनात (National Wealth Management) अधिक सावधगिरीचा दृष्टिकोन दिसून येतो. डॉलर-आधारित मालमत्ता आणि सोन्याचा समतोल साधून, RBI लिक्विडिटी (Liquidity) टिकवून ठेवण्याचा आणि बाह्य धक्क्यांची (External Shocks) भेद्यता कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहे. भविष्यात RBI आपल्या परकीय साठ्यांच्या रचनेत काय बदल करते, याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष असेल.