भारतीय कंपन्यांच्या नफ्यावर 'कॉस्ट प्रेशर'चा हल्ला! सेल्स वाढूनही मार्जिन कमी, काय आहे कारण?

रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) आकडेवारीनुसार, भारतीय कंपन्या सध्या एका अशा परिस्थितीतून जात आहेत जिथे विक्री (Sales) वेगाने वाढत आहे, पण नफ्यात (Profit) मात्र अपेक्षित वाढ दिसून येत नाहीये. डिसेंबर 25 मध्ये संपलेल्या तिमाहीत (Q3 FY26) खासगी नॉन-फायनान्शियल कंपन्यांची सेल्स ग्रोथ 10.1% पर्यंत पोहोचली, जी गेल्या ११ तिमाहींमधील सर्वोत्तम कामगिरी आहे. उत्पादन (Manufacturing) क्षेत्राची यामध्ये मोठी भूमिका असून, ऑटोमोबाईल (Automobile) आणि मेटल्स (Metals) कंपन्यांच्या जोरावर सेल्स 11.4% ने वाढला. या उत्पादक कंपन्यांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या निफ्टी इंडिया मॅन्युफॅक्चरिंग इंडेक्सने (Nifty India Manufacturing Index) मागील एका वर्षात जवळपास 23.1% चा परतावा दिला आहे आणि त्याचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) सुमारे ₹1.06 लाख कोटी आहे, ज्याचा पीई रेशो (PE Ratio) 28.4 आहे.

मात्र, याच काळात कंपन्यांचा नेट प्रॉफिट (Net Profit) वाढीचा वेग लक्षणीयरीत्या मंदावला आहे. मागील वर्षी याच तिमाहीत 11.8% नफा वाढला होता, तर यावर्षी तो घसरून केवळ 5.2% राहिला. याचा स्पष्ट अर्थ असा आहे की, कंपन्यांचा नफा मार्जिन (Profit Margin) कमी होत चालला आहे. वाढता कच्चा माल, कर्मचाऱ्यांवरील खर्च आणि इतर ऑपरेटिंग कॉस्ट्समुळे (Operating Costs) कंपन्यांना सेल्स वाढवूनही नफा कमावणं कठीण जात आहे.

RBI च्या विश्लेषणात, उत्पादन क्षेत्राचा सेल्स 11.4% असला तरी, IT क्षेत्राचा सेल्स 8.8% राहिला, जो मागील तिमाहीतील 7.8% पेक्षा थोडा जास्त आहे. निफ्टी IT इंडेक्स (Nifty IT Index) मात्र काहीसा दबावाखाली आहे. मागील एका वर्षात त्याला -22.1% चा तोटा झाला असून, त्याचा पीई रेशो 21.2 ते 22.7 च्या दरम्यान आहे. उत्पादन आणि IT कंपन्यांमधील कर्मचाऱ्यांवरील खर्च (Staff Costs) अनुक्रमे 12.4% आणि 6.6% ने वाढला आहे. उत्पादन क्षेत्रासाठी कच्च्या मालाच्या (Raw Material) किमतीत 12.7% ची मोठी वाढ झाली, ज्यामुळे कच्च्या मालाचा सेल्सवरील खर्च 57.5% वर पोहोचला, जो मागील वर्षी 55.9% होता. या तुलनेत, डिसेंबर 25 मध्ये ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI Inflation) केवळ 1.33% होता, जी उत्पादक कंपन्यांना जास्त वाढलेल्या किमती ग्राहकांकडून वसूल करता येत नसल्याचे दर्शवते. उत्पादन PMI (Purchasing Managers' Index) डिसेंबर 25 मध्ये 55.0 वर आला, जो गेल्या दोन वर्षांतील नीचांक आहे, यावरून उत्पादन क्षेत्रातील गती मंदावत असल्याचे संकेत मिळतात.

IT क्षेत्रासाठी, 2026 मध्ये खर्च 10.6% वाढण्याची शक्यता असली तरी, क्लायंट्स (Clients) खर्चाबाबत सावध आहेत आणि नवीन लेबर कोड्समुळे (Labour Codes) मोठ्या कंपन्यांना ₹5,400 कोटींचा एकवेळ खर्च (One-time Charge) करावा लागला, ज्यामुळे नफा कमी झाला. याशिवाय, AI (Artificial Intelligence) मुळे नोकऱ्या कमी होण्याचा धोका असून, कंपन्यांच्या वाढीच्या पारंपरिक मॉडेल्सवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. AI नवीन संधी निर्माण करत असले तरी, कंपन्यांना याचा फायदा कसा मिळतो हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.

भविष्याकडे पाहता, नासकॉमच्या (Nasscom) अंदाजानुसार, IT क्षेत्राची वाढ 6.1% राहून $315 अब्ज पर्यंत पोहोचेल. AI-आधारित सेवा यात महत्त्वाच्या ठरतील. Gartner च्या अंदाजानुसार, भारतीय IT वरील खर्च 2026 मध्ये $176.3 अब्ज होईल, ज्यात IT सेवा 11.1% ने वाढतील. मात्र, कंपन्या खर्चावर नियंत्रण ठेवण्यावर भर देत आहेत. उत्पादन क्षेत्रात, 57% उत्पादकांनी उत्पादन खर्च वाढल्याचे सांगितले आहे, पण कंपन्यांचा आत्मविश्वास (Business Sentiment) चांगला असला तरी, वाढत्या उत्पादन खर्चावर नियंत्रण मिळवणे आणि देशांतर्गत मागणीचा फायदा घेणे हेच कंपन्यांच्या नफ्यासाठी पुढील काळात निर्णायक ठरेल.