तेल दरवाढीतून महागाईची चिंता वाढली, Fed च्या व्याजदर कपातीच्या आशा मावळल्या!

तेल दरवाढ आणि भू-राजकीय तणाव

अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी हॉरमुझच्या सामुद्रधुनीत (Strait of Hormuz) जहाजांच्या सुरक्षेसाठी नौदल escorts आणि विमा संरक्षण देण्याची घोषणा केल्यानंतर बाजारात तात्पुरती सुधारणा दिसली होती. मात्र, भू-राजकीय अस्थिरता आणि त्याचा ऊर्जा किमतींवरील परिणाम या चिंतांनी ही सुधारणा लगेचच मावळली. याचा परिणाम म्हणून, ब्रेंट क्रूड ऑइलच्या किमतीत ~14% ची मोठी वाढ झाली आहे, जी आधीच्या $72.48 वरून $82.60 प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचली. हॉरमुझच्या सामुद्रधुनीतून जगातील सुमारे 20% तेल पुरवठा होतो, त्यामुळे येथे कोणताही तणाव निर्माण झाल्यास त्याचे गंभीर परिणाम दिसून येतात. यामुळे जहाजांचे भाडेही वाढले आहे.

बाजारातील अस्थिरता आणि Fed च्या धोरणांवरील परिणाम

या घडामोडींमुळे अमेरिकेच्या शेअर बाजारात (Wall Street) तीव्र चढ-उतार दिसून आले. S&P 500 निर्देशांक दिवसा अखेरीस 0.94% वाढीसह बंद झाला असला तरी, दिवसादरम्यान तो 2.49% पर्यंत घसरला होता. Dow Jones Industrial Average आणि Nasdaq Composite मध्येही अशीच स्थिती दिसून आली. डाऊ जोन्स तब्बल 1,250 अंकांनी घसरल्यानंतर 0.83% च्या वाढीसह बंद झाला. मात्र, रात्रीच्या ट्रेडिंगमध्ये पुन्हा घसरण दिसून आली, ज्यामुळे बुधवारी सकाळी सर्व प्रमुख निर्देशांक सुमारे 0.5% नी घसरले.

महागाईचा भडका आणि Fed ची कोंडी

तेलाच्या वाढत्या किमती थेट महागाई वाढवण्याचे प्रमुख कारण आहेत. गोल्डमन सॅक्सच्या (Goldman Sachs) विश्लेषकांनुसार, तेलाच्या किमतीत 10% वाढ झाल्यास ग्राहक किंमत निर्देशांकात (CPI) 0.28% वाढ होऊ शकते, ज्यामुळे वार्षिक महागाई मे महिन्यापर्यंत 3.0% पर्यंत पोहोचू शकते. 1970 च्या दशकातील तेल संकट आणि खाडी युद्धासारख्या घटनांनी महागाई वाढवली होती. सप्लाय चेन (Supply Chain) विस्कळीत होण्याची भीती आणि दीर्घकाळ चालणाऱ्या संघर्षामुळे वाहतूक आणि उत्पादन खर्च वाढतो, ज्याचा भार अखेरीस ग्राहकांवर पडणार आहे.

या वाढत्या महागाईच्या चिंतेमुळे फेडरल रिझर्व्ह (Fed) कडून व्याजदर कपात (Rate Cut) होण्याची शक्यता कमी झाली आहे. जानेवारी 2026 मध्ये व्याजदर स्थिर ठेवल्यानंतर, मार्च 2026 मध्ये होणाऱ्या बैठकीतही व्याजदर कायम ठेवले जाण्याची शक्यता आहे. 2026 मध्ये अनेक दर कपातीचा अंदाज आता कमी करून 1 ते 2 कपातींपर्यंत किंवा महागाईच्या धोक्यामुळे कोणतीही कपात न होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. न्यूयॉर्क Fed चे अध्यक्ष जॉन विल्यम्स यांनीही महागाई कमी झाल्यासच कपात शक्य असल्याचे म्हटले आहे. वाढत्या यील्डमुळे (Yield) फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

विकसनशील अर्थव्यवस्थांना फटका

विकसनशील अर्थव्यवस्था (Emerging Markets - EMs) या तेलाच्या वाढत्या किमती आणि भू-राजकीय तणावामुळे अधिक धोक्यात आहेत. भारतसारखे देश, ज्यांच्याकडे तेलाचा कमी साठा आहे, ते पुरवठ्यातील अडथळ्यांना अधिक बळी पडू शकतात. गोल्डमन सॅक्सच्या अंदाजानुसार, जर ब्रेंट क्रूडची किंमत $70 वरून $85 पर्यंत वाढली, तर आशियातील महागाईत 0.7% वाढ आणि आर्थिक वाढीमध्ये 0.5% घट होऊ शकते. यामुळे युरोपियन नॅचरल गॅसच्या (LNG) किमतीही वाढल्या आहेत. गुंतवणूकदार सुरक्षित आश्रयस्थान (Safe Haven Assets) म्हणून अमेरिकन डॉलरकडे वळत आहेत, ज्यामुळे डॉलरचा निर्देशांक मजबूत होत आहे.

जागतिक पडसाद

अमेरिकेसोबतच इतर जागतिक बाजारपेठांवरही याचा परिणाम जाणवत आहे. हाँगकाँगचे शेअर्स 2.6% नी घसरले, तर भारताचा BSE सेन्सेक्स एप्रिल 2025 नंतरच्या नीचांकी पातळीवर पोहोचला आणि रुपया डॉलरच्या तुलनेत सर्वकालीन नीचांकी पातळीवर घसरला. दक्षिण कोरियाचा KOSPI निर्देशांक 11% पेक्षा जास्त घसरला, ज्यामुळे काही वेळासाठी ट्रेडिंग थांबवावे लागले. अमेरिकन नौदलाची हॉरमुझ सामुद्रधुनीत वाढलेली उपस्थिती थेट संघर्षाचा धोका वाढवते, ज्यामुळे परिस्थिती अधिक चिघळू शकते.

भविष्यातील चिंता

सध्या तरी बाजारातील परिस्थिती नाजूक असून ती मध्य पूर्वेतील संघर्षावर आणि तेलाच्या किमतींच्या हालचालींवर अवलंबून आहे. भविष्यातही बाजारात अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता आहे. फेडरल रिझर्व्हचे धोरण हे महागाईच्या आकडेवारीवर अवलंबून असेल, जी आता ऊर्जेच्या किमतींनी प्रभावित झाली आहे, त्यामुळे नजीकच्या काळात व्याजदर कपातीबद्दल निश्चित भाष्य करणे कठीण आहे.