Ministry of Statistics ने प्रवासावर आधारित आपला पहिला अहवाल सादर केला आहे. यामध्ये विद्यार्थ्यांचा मासिक प्रवासाचा खर्च सरासरी **₹400** असून शहरी विद्यार्थ्यांसाठी हा आकडा **₹617** पर्यंत पोहोचला आहे. कामासाठी दुचाकींचा सर्वाधिक वापर होत असल्याचेही या अहवालातून स्पष्ट झाले आहे.
Ministry of Statistics and Programme Implementation ने नुकताच देशातील घरगुती प्रवासाचा पहिला अहवाल जाहीर केला आहे. दररोजच्या प्रवासाचा आर्थिक भार आणि भारतीयांच्या प्रवासाच्या सवयींचे नेमके चित्र यातून समोर आले आहे.
शहरांमधील वाढता खर्च
शहरी आणि ग्रामीण भागातील प्रवासाच्या खर्चात मोठी तफावत दिसून येते. राष्ट्रीय स्तरावर विद्यार्थ्यांचा मासिक प्रवासाचा खर्च ₹400 असला, तरी शहरी विद्यार्थ्यांचा खर्च ₹617 इतका आहे, तर ग्रामीण भागात हा आकडा ₹361 वर मर्यादित आहे. विशेष म्हणजे प्रवासाचा वेळ दोन्ही ठिकाणी 22 ते 23 मिनिटे इतका सारखाच आहे. जवळपास 90% विद्यार्थी 30 मिनिटांच्या आत आपला प्रवास पूर्ण करत आहेत, मात्र शहरांतर्गत प्रवासाचा खर्च लक्षणीयरीत्या जास्त आहे.
वर्कफोर्स आणि दुचाकींचा दबदबा
कामासाठी प्रवास करणाऱ्यांमध्ये दुचाकींचा वाटा 43% इतका मोठा आहे. भारतीय ग्राहकांच्या खरेदीच्या सवयींमध्ये 'पर्सनल मोबिलिटी'ला (Personal Mobility) आजही अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. सार्वजनिक वाहतुकीचा विचार करता, महाराष्ट्र, पश्चिम बंगाल आणि दिल्ली यांसारख्या राज्यांमध्ये रेल्वेचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो, जेथील रेल्वे जाळे अधिक सक्षम आहे.
लिंगाधारित खर्चाची तफावत
पुरुष कामगारांचा मासिक प्रवासाचा खर्च सरासरी ₹835 आहे, तर महिलांचा खर्च ₹533 इतका आहे. पुरुष कामगार सहसा एक किलोमीटरपेक्षा जास्त लांब अंतराचा प्रवास अधिक प्रमाणात करत असल्याने हा फरक दिसून येतो. दुसरीकडे, लांब पल्ल्याचा प्रवास हा 70% पेक्षा जास्त प्रमाणात सामाजिक आणि धार्मिक पर्यटनावर अवलंबून आहे.
अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
वाढता प्रवास खर्च हा सर्वसामान्य कुटुंबांच्या हातात असलेल्या 'डिस्पोजेबल इन्कम'वर (Disposable Income) दबाव टाकणारा ठरत आहे. दोनचाकी वाहनांची वाढती पसंती पाहता, ऑटो आणि इंधन क्षेत्रातील मागणी आगामी काळातही कायम राहील, असे संकेत मिळत आहेत.