अमेरिका: महागाईचा भडका! कच्च्या तेलामुळे US फेडरल रिझर्व्हसमोरील आव्हान वाढले

महागाईत झळाळी, कच्च्या तेलाचा मोठा वाटा

अमेरिकेत मार्च महिन्यासाठीचे महागाईचे आकडे (Inflation Figures) धक्कादायक असण्याची शक्यता आहे. अर्थतज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, वार्षिक महागाई दर 3.4% पर्यंत पोहोचू शकतो, तर मासिक आधारावर तो 0.9% ने वाढू शकतो. ही वाढ जून 2022 नंतरची सर्वात मोठी मासिक वाढ असेल. फेब्रुवारी महिन्यात हाच वार्षिक दर 2.4% होता. यामागे मध्यपूर्वेतील भू-राजकीय तणावामुळे (Geopolitical Tension) कच्च्या तेलाच्या किमतीत झालेली प्रचंड वाढ हे मुख्य कारण आहे. मात्र, तेलाच्या किमतींमधील वाढीचा पूर्ण परिणाम अर्थव्यवस्थेत दिसण्यासाठी साधारणपणे 6 ते 8 आठवड्यांचा कालावधी लागतो. त्यामुळे एप्रिल महिन्याचे आकडे महागाईच्या सखोल परिस्थितीचे अधिक स्पष्ट चित्र देतील.

मुख्य महागाई (Core Inflation) नियंत्रणात, पण लक्ष्य दूर

अन्न आणि ऊर्जा वगळता मुख्य महागाई (Core Inflation) दरात 0.3% ची मासिक वाढ आणि वार्षिक 2.7% वाढ अपेक्षित आहे. हे आकडे दर्शवतात की ऊर्जा क्षेत्राबाहेरील महागाई तुलनेने नियंत्रणात असली तरी, फेडरल रिझर्व्हचे 2% चे महागाई लक्ष्य अजूनही दूर आहे. फेडरल रिझर्व्हच्या मार्च महिन्याच्या बैठकीच्या इतिवृत्तानुसार (Minutes), महागाई नियंत्रणात आणण्यासाठी अपेक्षेपेक्षा जास्त वेळ लागू शकतो, असे अनेक अधिकाऱ्यांनी नमूद केले आहे.

फेडरल रिझर्व्हसमोरील पेचप्रसंग: रेट वाढवायचे की कपातीचे संकेत द्यायचे?

या सगळ्या परिस्थितीमुळे फेडरल रिझर्व्ह (Fed) एका कठीण स्थितीत सापडले आहे. एकीकडे महागाई नियंत्रणात आणण्याचे आव्हान आहे, तर दुसरीकडे भू-राजकीय घटनांमुळे अनिश्चितता वाढली आहे. Zaye Capital Markets चे Naeem Aslam यांच्या मते, तीव्र भू-राजकीय घडामोडी फेडरल रिझर्व्हला महागाई नियंत्रणात आणण्यासाठीचे प्रयत्न करणे कठीण करेल. मार्च महिन्यात अमेरिकेत 1,78,000 नवीन नोकऱ्यांची निर्मिती झाली आणि बेरोजगारीचा दर 4.3% वर टिकून आहे. मजबूत कामगार बाजार (Labor Market) अर्थव्यवस्थेला आधार देत असला तरी, व्याजदरात कपात करण्याची तातडीची गरज कमी करतो. यामुळे फेडरल रिझर्व्हला व्याजदर (Interest Rates) जास्त काळ उच्च ठेवावे लागतील, अशी शक्यता आहे.

स्टॅगफ्लेशनची (Stagflation) भीती की बाजाराचा आशावाद?

वाढती महागाई आणि आर्थिक वाढीबद्दलच्या चिंतांमुळे 1970 च्या दशकातील स्टॅगफ्लेशन (Stagflation) काळाची आठवण येत आहे. TradeStation चे David Russell म्हणतात की या दोन्ही काळांमध्ये साम्य वाढत चालले आहे. असे असले तरी, शेअर बाजारात (Equity Market) सावध आशावाद (Cautious Optimism) टिकून आहे. प्रमुख इंडेक्स सलग साप्ताहिक तेजी दाखवत आहेत. LPL Financial चे Jeff Buchbinder यांचा विश्वास आहे की भू-राजकीय अनिश्चितता कमी झाल्यावर अर्थव्यवस्थेचे मजबूत मूलभूत घटक (Fundamentals) वरचढ ठरतील.

बाजारातील आशावाद आणि धोके

सध्याच्या संघर्षांमध्ये युद्धविराम (Ceasefire) झाल्यास तेलाच्या पुरवठ्यावरील दबाव कमी होऊन महागाई नियंत्रणात येण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, LPL Financial चे Jeffrey Roach यांनी सावध केले आहे की घाऊक किमती (Wholesale Prices), एकूण वाढ आणि कर्ज घेण्याचा खर्च (Borrowing Costs) यावर होणारे दुष्परिणाम दुर्लक्षित करता येणार नाहीत. जागतिक आर्थिक परिणामांवरून, बाजाराची लवकरच किमती स्थिर होण्याची अपेक्षा करणे घाईचे ठरू शकते. युरोझोनमध्ये (Eurozone) मार्च महिन्यातील महागाई 2.5% वार्षिक दराने नोंदवली गेली, जी अपेक्षेपेक्षा अधिक नियंत्रणात असल्याचे दर्शवते.

बाजाराचा आशावाद कितपत योग्य?

सध्या बाजारात असलेला आशावाद, ज्यामुळे प्रमुख इंडेक्स सलग दोन आठवडे वाढले आहेत, तो महागाईच्या मूळ कारणांकडे दुर्लक्ष करत असल्याचे दिसून येते. युद्धविराम झाला तरी, अमेरिकेची अर्थव्यवस्था आधीच टिकून राहिलेल्या महागाई आणि पुरवठा साखळीतील (Supply Chain) धक्क्यांशी झुंजत आहे. युरोझोनसारख्या अर्थव्यवस्थांच्या तुलनेत, जिथे महागाई अधिक स्थिर आहे, अमेरिकेला महागाई आणि आर्थिक वाढीचा धोका (Stagflation Risk) या दुहेरी आव्हानाला सामोरे जावे लागत आहे. फेडरल रिझर्व्हचा बेंचमार्क व्याजदर (3.5% ते 3.75%) जर जास्त काळ उच्च ठेवला गेला, तर आर्थिक वाढीला फटका बसू शकतो. गुंतवणूकदार कदाचित लवकरच महागाईवर नियंत्रण येईल अशी अपेक्षा करत आहेत, परंतु आर्थिक आकडेवारी एका दीर्घ लढाईचे संकेत देत आहे. यामुळे फेडरल रिझर्व्हला कठोर पावले उचलावी लागू शकतात, ज्यामुळे मंदीचा (Recession) धोका वाढू शकतो, किंवा जर फेडने कारवाईला उशीर केला, तर महागाई उच्च राहू शकते. सध्याची शेअर बाजारातील तेजी आणि कमी व्याजदराची अपेक्षा कदाचित फेडरल रिझर्व्हच्या कठीण मार्गाला आणि बाजारापेक्षा महागाई अधिक काळ टिकून राहण्याच्या शक्यतेला पूर्णपणे प्रतिबिंबित करत नाही.