जपानचे बॉण्ड यील्ड्स गगनाला भिडले! जागतिक बाजारात पैशांचा ओघ आटणार?

जपानच्या बॉण्ड यील्ड्सचा नवा उच्चांक

जपानमधील जपानी सरकारी रोख्यांचे (JGBs) उत्पन्न (Yields) अनेक दशकांच्या सर्वोच्च पातळीवर पोहोचले आहे. मे २०२६ च्या मध्यापर्यंत, १० वर्षांच्या JGBs चे यील्ड सुमारे २.७८% पर्यंत वाढले आहे, जे जवळपास एका दशकातील सर्वाधिक आहे. लांब मुदतीच्या रोख्यांमध्येही मोठी वाढ दिसून आली आहे. ३० वर्षांच्या रोख्यांचे यील्ड ४% च्या जवळपास पोहोचले आहे, तर २० वर्षांचे यील्ड ३.५५५% आणि ५ वर्षांचे यील्ड १.९९% पर्यंत वाढले आहे. या व्यापक वाढीमुळे जपानमधील अत्यंत कमी व्याजदरांच्या (Near-Zero Interest Rates) युगाचा अंत होत असल्याचे संकेत मिळत आहेत.

बँक ऑफ जपानची (BoJ) कडक भूमिका

यासोबतच, बँक ऑफ जपान (BoJ) देखील आपली मौद्रिक धोरणे (Monetary Policy) अधिक कडक करण्याच्या दिशेने वाटचाल करत असल्याचे संकेत आहेत. सध्या ०.७५% च्या आसपास असलेला पॉलिसी रेट (Policy Rate) जून २०२६ मध्ये वाढवला जाण्याची दाट शक्यता आहे. वाढती महागाई (Inflation) आणि किमती वाढण्याचा धोका (Upside Price Risks) यामुळे BoJ आता केवळ देशांतर्गत मागणीच नव्हे, तर जागतिक स्तरावरील महागाईच्या दबावालाही प्रतिसाद देत आहे.

कॅरी ट्रेडचा (Carry Trade) गुंडाळणे आणि जागतिक भांडवली प्रवाह

जपान हे वर्षानुवर्षे कमी व्याजदरांवर भांडवल उपलब्ध करून देणारे प्रमुख केंद्र राहिले आहे, ज्यामुळे 'येन कॅरी ट्रेड' (Yen Carry Trade) फोफावला होता. या रणनीतीमध्ये, येन (Yen) कमी व्याजदरात उधार घेऊन परदेशातील अधिक उत्पन्न देणाऱ्या मालमत्तांमध्ये (Assets) गुंतवणूक केली जात असे. मात्र, JGBs चे वाढते यील्ड्स आणि BoJ ची संभाव्य दरवाढ यामुळे या ट्रेड्समधील नफा कमी होत आहे, ज्यामुळे लीव्हरेज्ड (Leveraged) गुंतवणूकदारांना आता यातून बाहेर पडावे लागत आहे.

जपान हा जगातील सर्वात मोठा निव्वळ परकीय कर्जदाता (Net Foreign Creditor) आहे, ज्याच्याकडे सुमारे ५ ट्रिलियन डॉलर्स ची परदेशी मालमत्ता आहे. जपानमधील संस्थांना बॉण्डच्या किमती घसरल्याने आणि देशांतर्गत यील्ड्स वाढल्याने दबाव जाणवत आहे, त्यामुळे भांडवल जपानमध्ये परत आणणे अधिक आकर्षक बनले आहे. जपानी फंडांचा हा माघारीचा ओघ जागतिक तरलता (Global Liquidity) कमी करू शकतो आणि जगभरातील यील्ड्स आणखी वाढवू शकतो. उदाहरणार्थ, १० वर्षांच्या अमेरिकन ट्रेझरी यील्ड्स (US Treasury Yield) सुमारे ४.५८% आहे. USD/JPY एक्सचेंज रेट १५८.७९७० च्या आसपास आहे, आणि १६० ची पातळी ओलांडल्यास हस्तक्षेप होण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.

भांडवल परत येण्याने (Capital Repatriation) होणारे धोके

जपानच्या बाजारातील अस्थिरतेबद्दलच्या चेतावण्या आता फोल ठरत असल्याचे दिसत आहे. जपानी भांडवलाच्या मोठ्या प्रमाणावरील प्रत्यागमनामुळे (Repatriation) जागतिक तरलता संकटाचा (Liquidity Shock) खरा धोका निर्माण झाला आहे. हे वाढलेले JGB यील्ड्स आणि BoJ च्या धोरणातील बदलांमुळे शक्य झाले आहे. यामुळे अमेरिका आणि युरोपमधील बाजारांतील यील्ड्स वाढतील, ज्याचा थेट परिणाम आंतरराष्ट्रीय भांडवली बाजारांवर होईल.

वर्षानुवर्षांच्या कमी दरांमुळे तयार झालेल्या लीव्हरेजमुळे (Leverage), अपेक्षांमधील लहानसे बदलही इक्विटीसारख्या (Equities) धोका मालमत्तांमध्ये (Risk Assets) विक्रीला सुरुवात करू शकतात. ऑगस्ट २०२४ मध्ये येनच्या मजबूत होण्यानंतर आलेल्या बाजारातील घसरणीसारख्या भूतकाळातील घटना, जलद डी-लीव्हरेजिंगचे (Deleveraging) धोके दर्शवतात. सध्याची भू-राजकीय तणाव (Geopolitical Tensions), विशेषतः मध्य पूर्वेतील घडामोडी, तेलाच्या किमती आणि महागाईवर परिणाम करत असल्याने परिस्थिती आणखी गुंतागुंतीची झाली आहे. BoJ ला महागाई नियंत्रणात ठेवणे आणि आर्थिक वाढ साधणे यांमध्ये समतोल साधावा लागेल, आणि कोणतीही चूक JGB बाजारातील अस्थिरता आणखी वाढवू शकते.

पुढील दिशा: जागतिक जोखमीचे पुनर्मूल्यांकन

विश्लेषकांना येनमध्ये हळूहळू मजबुती येण्याची अपेक्षा आहे, USD/JPY २०२७ पर्यंत १४५-१५० च्या दरम्यान येण्याची शक्यता आहे. जगभरातील मध्यवर्ती बँका (Central Banks) दीर्घकाळासाठी उच्च व्याजदर कायम ठेवतील, अशी बाजाराची सामान्य अपेक्षा आहे. २०२६ च्या अखेरीस १० वर्षांच्या JGB यील्डमध्ये २.६८% पर्यंत आणि १२ महिन्यांत २.४९% पर्यंत घट अपेक्षित असली तरी, १.०% पेक्षा कमी यील्ड्सचा काळ परत येण्याची शक्यता कमी आहे. जपानी भांडवल आता केवळ स्वस्त जागतिक तरलता (Global Liquidity) म्हणून काम न करता, देशांतर्गत अधिक यील्ड्सचा सक्रिय शोध घेईल, ज्यामुळे जागतिक भांडवली (Global Funding) गतिशीलतेत मूलभूत बदल होतील.