इराण शेअर बाजार ८० दिवसांनी अंशतः सुरू: गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण

अनिश्चिततेच्या सावटाखाली बाजाराची सुरुवात

तेहरान स्टॉक एक्सचेंज (Tehran Stock Exchange) तब्बल ८० दिवसांच्या बंदनंतर पुन्हा सुरू झाला आहे, परंतु ही प्रक्रिया अजून पूर्णपणे पार पडलेली नाही. प्रमुख पेट्रोकेमिकल आणि स्टील कंपन्यांसह, बाजारातील सुमारे ३६% महत्त्वाचे खेळाडू युद्धामुळे झालेल्या नुकसानीमुळे किंवा आवश्यक माहिती सादर करण्याच्या कारणास्तव निलंबित आहेत. या प्रक्रियेला गती देण्यासाठी ट्रेडिंगची वेळ एक तास वाढवण्यात आली आहे. मात्र, सुरू असलेल्या सुरक्षा आव्हानांदरम्यान कंपन्यांच्या सुविधांची प्रत्यक्ष स्थिती आणि उत्पादन पातळी याबद्दल प्रश्नचिन्ह कायम आहे. बाजारातील एकूण आर्थिक उलाढाल अजूनही बँकिंग क्षेत्रापेक्षा कमी आहे, ज्यामुळे बाजाराची कामगिरी गुंतवणूकदारांच्या भावनांचे प्रमुख सूचक ठरत आहे.

आर्थिक आव्हानांचा मोठा भार

गुंतवणूकदारांचा विश्वास नाजूक स्थितीत आहे, कारण एप्रिलच्या अखेरीस महागाई दर ७०% च्या पुढे गेला आहे. इराणियन रियालच्या घसरणीमुळे निर्यातीवर अवलंबून असलेल्या कंपन्यांना स्थानिक चलनात जास्त कमाई होत असली तरी, व्यापार आणि ऑपरेशन्समधील अडचणींमुळे दीर्घकालीन फायद्यांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. सरकारला मोठ्या अर्थसंकल्पीय तुटीचा सामना करावा लागत आहे, ज्यामुळे आर्थिक संकटावर मात करण्याची त्यांची क्षमता मर्यादित झाली आहे. सबसिडी आणि ई-कूपनसारखे प्रस्तावित मदत उपाय फारसे प्रभावी ठरत नाहीत, आणि महागाई नियंत्रणात आणण्यासाठी संभाव्य आयात निर्बंध लावल्यास ते पुनर्प्राप्ती प्रयत्नांना आणखी अडथळा निर्माण करू शकतात.

खोलवर रुजलेल्या समस्या आणि भविष्यातील धोके

अलीकडील संघर्ष सुरू होण्यापूर्वीच, इराणची अर्थव्यवस्था अनेक वर्षांपासून असलेल्या निर्बंधांमुळे, गैरव्यवस्थापनामुळे आणि भ्रष्टाचाराने ग्रासलेली होती. सद्यस्थिती ही पूर्णपणे नवीन धक्का नसून, एका संवेदनशील प्रणालीवरील जुन्या ताणांना अधिक तीव्र करत आहे. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (International Monetary Fund) नुसार, इराणच्या अर्थव्यवस्थेत २०२६ मध्ये ६.१% आकुंचन येण्याची आणि महागाई ६८.९% राहण्याची शक्यता आहे. ऑफलाइन असलेल्या निर्यात-आधारित कंपन्यांवरील अवलंबित्व ही एक संरचनात्मक कमकुवतपणा दर्शवते. याव्यतिरिक्त, अनेक छोटे ब्रोकरेज फर्म्स संघर्ष करत आहेत, कारण अनेक ट्रेडर्सची क्रेडिट लाइन कालबाह्य झाली आहे, ज्यामुळे अधिकाऱ्यांना आक्रमक मार्जिन कॉल्स तात्पुरते थांबवावे लागले आहेत. पुन्हा संघर्ष सुरू होण्याचा किंवा सततच्या भू-राजकीय तणावाचा धोका हा हायपरइन्फ्लेशनकडे (Hyperinflation) नेऊ शकतो, जर उघड संघर्ष पुन्हा सुरू झाला. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील शांतता करार हा बाजाराचा दृष्टिकोन लक्षणीयरीत्या बदलू शकणारा सर्वात महत्त्वाचा घटक मानला जात आहे.

जागतिक अस्थिरतेत मर्यादित पुनर्प्राप्तीची शक्यता

काही अर्थतज्ज्ञांच्या मते, बाजाराची ही पुनर्प्राप्ती ही खरी सकारात्मक भावना नसून, अर्थव्यवस्थेच्या गंभीर स्थितीचे लक्षण आहे. जरी मुख्य TEDPIX निर्देशांकात किरकोळ वाढ दिसून आली असली तरी, पुनर्उघडणीच्या वेळी केवळ २८% सूचीबद्ध स्टॉक्समध्ये सकारात्मक व्यवहार झाल्यामुळे बाजाराची ही कमकुवतता व्यापक स्तरावर पसरलेली असल्याचे दिसून येते. जागतिक ऊर्जा बाजारांवर, विशेषतः होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरील (Strait of Hormuz) परिणामांमुळे, इराणच्या निर्यात-अवलंबित उद्योगांसाठी अनिश्चितता वाढली आहे. आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांची परिणामकारकता आणि चीन तेल खरेदी सुरू ठेवतो की नाही, हे इराणच्या आर्थिक लवचिकतेवर परिणाम करणारे महत्त्वपूर्ण घटक आहेत.