Whalesbook
महागाईचा पुन्हा जोर, रेट कट्सच्या आशेवर पाणी?
अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेतील महागाई कमी होत असल्याच्या आशांवर मंगळवारी, फेब्रुवारी 27, 2026 रोजी अचानक पाणी फिरले. फेडरल रिझर्व्हचा आवडता महागाई मापक, कोअर PCE प्राईस इंडेक्स, डिसेंबरमधील 2.8% वरून वाढून जानेवारीत 3.1% वर पोहोचला. विश्लेषकांनी 2.5% वाढीचा अंदाज लावला होता, मात्र हा आकडा अपेक्षेपेक्षा खूपच जास्त आहे. यामुळे, फेडरल रिझर्व्ह व्याजदर (Interest Rates) कधी आणि किती कमी करेल याबद्दलची अनिश्चितता वाढली आहे.
या आकडेवारीमुळे बाजारात मोठी उलथापालथ झाली. S&P 500 आणि Dow Jones Industrial Average सारखे प्रमुख शेअर बाजार काही महिन्यांतील सर्वात मोठी घसरण अनुभवत आहेत. ट्रेझरी यील्ड्समध्ये (Treasury Yields) मोठी वाढ झाली आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना फेडरल रिझर्व्हच्या संभाव्य धोरणांवर नव्याने विचार करावा लागत आहे. वर्षाच्या मध्यापर्यंत व्याजदर 'न्यूट्रल' होण्याची अपेक्षा करणारे गुंतवणूकदार आता विचार करत आहेत की, फेडरल फंड्स रेट (3.50%-3.75%) अपेक्षेपेक्षा जास्त काळ उच्च पातळीवरच राहू शकतो. वाढत्या महागाईला रोखण्यासाठी फेडरल रिझर्व्हला अधिक कठोर भूमिका घ्यावी लागेल, अशी भीती बाजारात पसरली आहे.
AI चा नोकरदार वर्गावर वाढता प्रभाव
यासोबतच, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चा नोकरदार वर्गावर होणारा परिणाम हा देखील चर्चेचा विषय बनला आहे. AI मुळे आर्थिक वाढीला चालना मिळेल, असे अपेक्षित असले तरी, त्याचा रोजगारावर काय परिणाम होईल यावर मतभेद आहेत. गोल्डमन सॅक्स (Goldman Sachs) च्या अंदाजानुसार, जनरेटिव्ह AI मुळे जगभरातील 30 कोटी पूर्णवेळ नोकऱ्या ऑटोमेशनच्या (Automation) कक्षेत येऊ शकतात. काही अभ्यासांनुसार AI मुळे तात्पुरती बेरोजगारी वाढेल, तर नवीन नोकऱ्याही निर्माण होतील. मात्र, काही विश्लेषणानुसार AI मुळे विशिष्ट क्षेत्रांतील, विशेषतः तरुण कर्मचाऱ्यांमधील बेरोजगारी वाढू शकते. डॅलस फेडच्या (Dallas Fed) ताज्या आकडेवारीनुसार, AI मुळे नोकऱ्या स्वयंचलित होत आहेत, पण त्याचवेळी ते कर्मचाऱ्यांसाठी सहाय्यक म्हणूनही काम करत आहे. हे एक नवीन आणि जटिल आव्हान धोरणकर्त्यांसाठी निर्माण करत आहे.
फेडरल रिझर्व्हचे धोरणात्मक द्वंद्व
फेडरल रिझर्व्ह एका नाजूक परिस्थितीत अडकले आहे. एकीकडे, सातत्याने वाढणारी महागाई त्यांना व्याजदर उच्च ठेवण्यास भाग पाडत आहे. दुसरीकडे, नोकरदार वर्गात काहीशी शिथिलता (बेरोजगारी 4.6% वरून 4.3% पर्यंत खाली आली आहे) वाढीला चालना देण्यासाठी व्याजदर कमी करण्याची गरज दर्शवते. फेडरल ओपन मार्केट कमिटीने (FOMC) 2025 मध्ये तीन वेळा व्याजदर कपात केली आहे, ज्यामुळे बेंचमार्क रेट 3.5%-3.75% पर्यंत खाली आला आहे. मात्र, 2026 साठीचे अंदाज बदलत आहेत. काही अंदाजानुसार 2025 च्या डिसेंबरमधील 'डॉट प्लॉट' नुसार एक किंवा दोन कपाती अपेक्षित होत्या, परंतु आता वाढत्या महागाईमुळे फेडरल रिझर्व्ह व्याजदर स्थिर ठेवण्याचा किंवा कपातीचा वेग कमी करण्याचा विचार करू शकते.
जागतिक बाजारांवर परिणाम, भारताची स्थिती?
अमेरिकेतील आर्थिक घडामोडींचा जगभरातील बाजारांवर, विशेषतः भारतावरही परिणाम होतो. जरी भारताची अर्थव्यवस्था थेट अमेरिकेतील मंदीमुळे कमी प्रभावित होत असली, तरी भारतीय शेअर बाजारांचा (उदा. Nifty 50) अमेरिकेतील बाजारांशी (उदा. S&P 500) संबंध घट्ट आहे. त्यामुळे, अमेरिकेतील महागाई आणि व्याजदर धोरणांमधील बदलांचा परिणाम भारतीय बाजारातील गुंतवणूकदार आणि भांडवली प्रवाहावर (Capital Flows) होऊ शकतो.
स्टॅगफ्लेशन आणि बाजार मूल्यांकन (Valuation) चा धोका
वाढती महागाई आणि AI मुळे नोकऱ्यांमधील संभाव्य बदलांमुळे 'स्टॅगफ्लेशन' (Stagflation) म्हणजेच महागाईसह आर्थिक वाढ खुंटण्याची भीती आहे. सध्या अमेरिकेतील शेअर बाजारांचे मूल्यांकन (Valuation) ऐतिहासिकदृष्ट्या उच्च पातळीवर आहे, जे डॉट-कॉम बबलच्या काळाशी तुलना करता 40.6 इतके CAPE रेशो दर्शवते. हे मूल्यांकन कोणत्याही मोठ्या आर्थिक धक्क्याला संवेदनशील ठरू शकते.
2026 साठीचे दृष्टिकोन
2026 साठी अमेरिकेच्या GDP वाढीचा अंदाज 2.1% ते 2.5% दरम्यान आहे. तथापि, महागाईच्या ताज्या धक्क्याने या अंदाजांमध्ये मोठी अनिश्चितता निर्माण केली आहे. काही विश्लेषक अजूनही 2026 मध्ये काही फेड रेट कट्सची अपेक्षा करत आहेत, परंतु त्यांची संख्या आणि वेळ याबद्दल प्रश्नचिन्ह आहे. बेरोजगारी 4.3%-4.6% च्या श्रेणीत राहण्याचा अंदाज आहे. परंतु AI चा नोकऱ्यांवरील नेमका प्रभाव एक महत्त्वाचा घटक राहील. आगामी नोकरदार अहवाल आणि महागाईचे आकडे फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांना दिशा देतील. UBS (UBS) चा मात्र सकारात्मक दृष्टिकोन आहे, ज्यानुसार S&P 500 डिसेंबर 2026 पर्यंत 7,700 पर्यंत पोहोचू शकतो. मात्र, काही विश्लेषक उच्च मूल्यांकन आणि महागाईच्या धोक्यांमुळे बाजारात मोठी घसरण होण्याचा इशारा देत आहेत.