जागतिक बाजारपेठेत दुहेरी आव्हान: महागाई वाढली, AI खर्चाची गती मंदावली!

कंपन्यांचा नफा वाढला, पण महागाईचा डोकेदुखी

बाजारात सध्या भू-राजकीय तणाव कमी झाल्याची चर्चा आणि कंपन्यांच्या मजबूत तिमाही निकालांमध्ये (Q1 earnings) समतोल साधण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. प्राथमिक अहवालानुसार, S&P 500 कंपन्यांच्या नफ्यात पहिल्या तिमाहीत वार्षिक 27.1% ची दमदार वाढ नोंदवली गेली आहे. तथापि, दुसऱ्या तिमाहीसाठी कंपन्यांचे मार्गदर्शन (guidance) मिश्रित चित्र दर्शवत आहे, कारण नफ्यापेक्षा तोटा दर्शवणाऱ्या कंपन्यांची संख्या जास्त आहे. या पार्श्वभूमीवर, अमेरिकेत मार्च 2026 मध्ये महागाई 3.3% पर्यंत वाढल्याने चिंता वाढल्या आहेत. यामुळे जगभरातील केंद्रीय बँका अधिक कठोर धोरणांचे संकेत देत आहेत. युरोपियन सेंट्रल बँक (ECB) ने 2026 साठी महागाईचा अंदाज 2.6% पर्यंत वाढवला आहे आणि व्याजदर स्थिर ठेवले आहेत. बँक ऑफ इंग्लंड (BoE) ने देखील 3.3% महागाई असताना दर 3.75% वर कायम ठेवले आहेत, तर रिझर्व्ह बँक ऑफ ऑस्ट्रेलिया (RBA) महागाई नियंत्रणात आणण्यासाठी व्याजदर वाढवत आहे.

AI भांडवली खर्चातील (Capex) घट आणि टेक स्टॉक्सवरील धोका

बाजाराला चालना देणारे AI क्षेत्र सध्या चर्चेत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेवरील (AI) भांडवली खर्चातील (Capex) वाढ 2026 नंतर लक्षणीयरीत्या मंदावण्याची अपेक्षा आहे. 2026 मध्ये AI Capex $800 ते $900 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे आणि 2027 पर्यंत $1 ट्रिलियनच्या पुढे जाईल. मात्र, 2026 मध्ये 100% पेक्षा जास्त वाढीच्या तुलनेत 2027 मध्ये ही वाढ 15-30% पर्यंतच मर्यादित राहण्याची शक्यता आहे. या संभाव्य पठारामुळे (plateau) AI-केंद्रित कंपन्यांच्या सध्याच्या उच्च मूल्यांकनावर (valuations) प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. विशेषतः Palantir Technologies (PLTR) सारख्या कंपन्या, ज्यांचा P/E रेशो सुमारे 227 आहे, त्यांना 'लक्षणीय ओव्हरव्हॅल्यूड' (Significantly Overvalued) म्हटले जात आहे. याउलट, Walt Disney (DIS) चा P/E रेशो सुमारे 15, McDonald's (MCD) चा 24-25 आणि Super Micro Computer (SMCI) चा 19-20 च्या आसपास आहे.

महागाई आणि कठोर धोरणे हेच मोठे अडथळे

Q1 मधील कंपन्यांच्या मजबूत निकालांनंतरही बाजारात काही मोठे अडथळे कायम आहेत. सातत्याने वाढत जाणारी महागाई ही मुख्य चिंता आहे, जी केंद्रीय बँकांच्या लक्ष्यापेक्षा जास्त आहे. यामुळे फेडरल रिझर्व्ह (Federal Reserve) कडून वर्षाअखेर व्याजदर कपातीची (rate cuts) अपेक्षा केवळ 2 बेसिस पॉइंट्सपर्यंत कमी झाली आहे. 2026 नंतर AI Capex मधील अपेक्षित घट ही टेक कंपन्यांच्या मूल्यांकनासाठी एक गंभीर धोका आहे, कारण यामुळे गुंतवणूक टप्पा परिपक्व होत असल्याचे सूचित होते आणि वाढ मंदावल्यास मूल्यांकन कमी होऊ शकते. मध्यपूर्वेतील भू-राजकीय संघर्ष, जरी सध्या बाजारात कमी लेखले जात असले तरी, तो अजूनही एक अस्थिर घटक आहे जो ऊर्जा किमती आणि एकूणच बाजाराच्या भावनांना धक्का देऊ शकतो.

बाजाराचे संतुलन: महागाई विरुद्ध वाढ

एकंदरीत, जागतिक बाजाराचे भविष्य हे केंद्रीय बँका महागाई नियंत्रणात आणण्यात किती यशस्वी होतात आणि AI मधील दीर्घकालीन कमाईची क्षमता (monetization potential) प्रत्यक्षात किती आहे, यावर अवलंबून असेल. S&P 500 च्या Q1 मधील मजबूत कामगिरीला Q2 च्या मिश्रित मार्गदर्शनामुळे (guidance) आणि मूल्यांकनामुळे (valuation premium) अडथळे येऊ शकतात. सातत्याने वाढत जाणारी महागाई आणि फेडरल रिझर्व्ह, ECB, बँक ऑफ इंग्लंड (BoE), RBA यांच्याकडून कठोर मौद्रिक धोरणे (monetary policies) शेअर बाजारातील मूल्यांकनावर, विशेषतः ग्रोथ क्षेत्रांवर दबाव टाकत राहतील. 2026 नंतर AI Capex वाढीतील घट हा एक महत्त्वाचा घटक ठरू शकतो, जो गुंतवणूकदारांच्या भावनांवर आणि टेक स्टॉकच्या कामगिरीवर परिणाम करू शकतो.