भारतात २०२६ च्या मोसमात तब्बल १२.६% पावसाची तूट नोंदवण्यात आली आहे, जी गेल्या १० वर्षांतील नीचांकी पातळी आहे. दुष्काळी परिस्थितीमुळे अन्नधान्य उत्पादनाचे लक्ष्य कमी करण्यात आले असून, Mahindra & Mahindra आणि Escorts Kubota च्या ट्रॅक्टर विक्रीत मोठी घट झाली आहे.
२०२६ च्या पावसाळी हंगामात झालेली १२.६% पावसाची तूट ही गेल्या दशकातील सर्वात खराब कामगिरी ठरली आहे. या टंचाईमुळे अनेक राज्यांत दुष्काळजन्य परिस्थिती निर्माण झाली आहे. महाराष्ट्रात तर ३५८ पैकी २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करण्यात आला असून, पाणी टंचाईची तीव्रता स्पष्ट होत आहे. या पार्श्वभूमीवर, २०२६-२७ साठीचे अन्नधान्य उत्पादनाचे लक्ष्य ३७३.९३ दशलक्ष टनांपर्यंत खाली आणले गेले आहे.
ग्रामीण मागणीवर दबाव
पावसाअभावी पिकांचे नुकसान झाल्याने ग्रामीण भागातील उत्पन्न धोक्यात आले असून, त्याचा थेट परिणाम मागणीवर होत आहे. सप्टेंबर महिन्यातील विक्रीचे आकडे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या ढासळत्या स्थितीचे निदर्शक आहेत. ट्रॅक्टर विक्री ही ग्रामीण बाजारपेठेतील खरेदीशक्ती मोजण्याचे प्रमुख साधन मानली जाते. यामध्ये Mahindra & Mahindra च्या विक्रीत २१% तर Escorts Kubota च्या विक्रीत १६.७% ची मोठी घसरण नोंदवण्यात आली आहे. रब्बी हंगामाच्या पार्श्वभूमीवर शेतकरी आता भांडवली खर्चाला कात्री लावत असल्याचे दिसून येते.
बँकिंग क्षेत्रासाठी धोक्याची घंटा
या मंदीचे सावट आता आर्थिक सेवा क्षेत्रावरही पसरले आहे. ग्रामीण भागात जास्त व्यवसाय असलेल्या बँका आणि NBFCs कडील कर्जांच्या वसुलीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. वाढता उत्पादन खर्च आणि पिकांचे नुकसान यामुळे कर्जदारांची परतफेड करण्याची क्षमता कमी होऊ शकते.
याशिवाय, 'एल निनो' (El Niño) स्थितीचा प्रभाव २०२७ च्या सुरुवातीपर्यंत राहण्याची शक्यता असल्याने जलसाठे भरण्याची शक्यता कमी आहे. जलविद्युत निर्मितीवरही याचा परिणाम झाला असून, पावर ग्रीडवर ताण वाढला आहे. गुंतवणूकदारांनी आता ग्रामीण विक्रीचे आकडे, पिकांचे उत्पादन आणि महागाईचे दर यावर बारीक लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.