ग्रामीण भागात बेरोजगारीत वाढ
सांख्यिकी मंत्रालयाच्या (Statistics Ministry) आकडेवारीनुसार, जानेवारी महिन्यात बेरोजगारी दर 5% पर्यंत पोहोचला, जो मागील महिन्याच्या तुलनेत 0.2% जास्त आहे. या वाढीचे मुख्य कारण ग्रामीण भागातील हंगामी घट (Seasonal Factors) आहे. पीक काढणीनंतरची घट (Post-Harvest Slack) आणि बांधकाम, शेती यांसारख्या कामांमध्ये हिवाळ्यामुळे आलेली मंदावस्था यामुळे ग्रामीण भागातील बेरोजगारी दर 3.9% वरून 4.2% पर्यंत वाढला.
शहरी भागातील स्थिरता
त्याउलट, शहरी भागांमध्ये परिस्थिती तुलनेने स्थिर दिसून आली. शहरी बेरोजगारी दर डिसेंबरमधील 6.7% वरून जानेवारीत किंचित वाढून 7.0% झाला. या आकडेवारीमुळे ग्रामीण आणि शहरी भागांतील आर्थिक क्रियाकलापांमधील तफावत स्पष्ट होते.
श्रमशक्ती सहभाग दरात घट
बेरोजगारी दराव्यतिरिक्त, श्रमशक्ती सहभाग दर (Labour Force Participation Rate - LFPR) आणि कामगार लोकसंख्या गुणोत्तर (Worker Population Ratio - WPR) यांमध्येही घट दिसून आली. LFPR मधील घट हे दर्शवते की अनेक व्यक्ती नोकरी शोधणे सोडून देत आहेत, ज्यांना 'Discouraged Workers' म्हटले जाते. मंत्रालयने याला हंगामी घट म्हटले असले तरी, याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
महिला बेरोजगारीत किरकोळ वाढ
पुरुष बेरोजगारी दरात (Male Unemployment Rate) कोणतीही मोठी घसरण झाली नाही, मात्र महिला बेरोजगारी दरात (Female Unemployment Rate) किरकोळ वाढ नोंदवली गेली. मंत्रालयाने याला अल्पकालीन चढ-उतार (Short-term Fluctuation) म्हटले आहे. आर्थिक सर्वेक्षण २०२५-२६ नुसार, महिलांचा श्रमशक्ती सहभाग वाढताना दिसत आहे, त्यामुळे जानेवारीतील ही वाढ एक तात्पुरती बाब मानली जात आहे.
आर्थिक वाढ आणि रोजगार यांचा संबंध
भारताची अर्थव्यवस्था (Economy) 7.5% ते 7.8% दराने वाढण्याची अपेक्षा असतानाही, रोजगाराच्या संधी निर्माण होण्याचा वेग मंद आहे. याला 'Jobless Growth' असेही म्हटले जाते. ग्रामीण भागातील शेती आणि हंगामी कामांवरचे अवलंबित्व हे बेरोजगारीच्या आकडेवारीत सातत्याने दिसून येणारे प्रमुख कारण आहे.
भविष्यातील दृष्टिकोन
सरकारने नवीन पद्धती वापरून अधिक सखोल आकडेवारी जाहीर करण्याचे संकेत दिले आहेत. जर धोरणात्मक पाठिंबा मिळाला, तर २०२५ पर्यंत महिला श्रमशक्ती सहभाग 55% पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. मात्र, ग्रामीण भागातील हंगामी धोके आणि रोजगाराच्या संधींची निर्मिती हेच भविष्यातील रोजगाराचे मुख्य चालक असतील.