भारताची व्यापार तूट वाढली, रुपयावर दबाव; तेलाच्या महागाईचा फटका

व्यापार तूट का वाढली?

एप्रिल महिन्यात भारताची वस्तू व्यापारातील तूट (merchandise trade deficit) 37% ने वाढून $28.38 अब्ज वर पोहोचली आहे. मार्च महिन्यात ही तूट $20.6 अब्ज होती. यामागे मुख्य कारण म्हणजे क्रूड ऑइल (Crude Oil) आणि सोन्याच्या (Gold) आयातीचा वाढलेला खर्च. पश्चिम आशियातील भू-राजकीय तणावामुळे कच्च्या तेलाच्या जागतिक किमती वाढल्या आहेत, त्यामुळे भारताची क्रूड ऑइल आयात $18.62 अब्ज पर्यंत गेली, जी मागील महिन्यात $12.18 अब्ज होती. याचबरोबर, आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याच्या वाढत्या किमती आणि मागणीमुळे सोन्याची आयातही $5.63 अब्ज वर पोहोचली, जी मार्चमध्ये $3.06 अब्ज होती.

रुपयावर वाढता दबाव

या वाढत्या व्यापार तुटीचा थेट फटका भारतीय रुपयाला (Indian Rupee) बसला आहे. एप्रिल महिन्यातील व्यापार आकडेवारी जाहीर झाल्यानंतर रुपया $1 च्या तुलनेत 96 च्या पार घसरला. 2024 मध्ये भारतीय रुपया आशियातील सर्वात कमकुवत कामगिरी करणाऱ्या चलनांपैकी एक ठरला आहे. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे होर्मुजच्या सामुद्रधुनीसारखे (Strait of Hormuz) महत्त्वाचे सागरी मार्ग बाधित होण्याचा धोका वाढला आहे, ज्यामुळे भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेवर आणि रुपयाच्या मूल्यावर अतिरिक्त दबाव येत आहे.

निर्यात वाढली, पण आयातीचा भार जास्त

असे असूनही, एप्रिलमध्ये भारताची निर्यात (Exports) $43.56 अब्ज पर्यंत पोहोचली. यात इलेक्ट्रॉनिक्स वस्तू, पेट्रोलियम उत्पादने आणि अभियांत्रिकी वस्तूंचे मोठे योगदान आहे. सेवा क्षेत्राची निर्यातही (Services Exports) 13.36% नी वाढून $37.24 अब्ज वर गेली. मात्र, वस्तूंच्या आयातीत (Merchandise Imports) 10% ची वार्षिक वाढ होऊन ती $71.94 अब्ज पर्यंत पोहोचल्यामुळे निर्यातीतील ही वाढ काही प्रमाणात कमी झाली.

आर्थिक अंदाज आणि प्रमुख जोखीम

अर्थतज्ज्ञांनी चालू आर्थिक वर्षासाठी (FY27) भारताच्या चालू खात्यावरील तुटीचा (Current Account Deficit - CAD) अंदाज वाढवला आहे. ही तूट GDP च्या 1.5% ते 2.4% पर्यंत जाऊ शकते, जी मागील वर्षापेक्षा जास्त आहे. एप्रिलमध्ये क्रूड ऑइलची सरासरी किंमत $114 प्रति बॅरल पेक्षा जास्त होती. तसेच, पश्चिम आशियातून येणाऱ्या रेमिटन्सवर (Remittances) परिणाम होण्याची शक्यता आहे. मॉर्गन स्टॅन्ली (Morgan Stanley) आणि वर्ल्ड बँकेसारख्या (World Bank) संस्थांनी FY27 साठी भारताचा GDP वाढीचा दर 6.5% ते 6.7% दरम्यान राहण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे.

पुढील वाटचाल आणि उपाययोजना

भारताची सुमारे 50% क्रूड ऑइलची आयात पश्चिम आशियातून होते आणि ती होर्मुजच्या सामुद्रधुनीमार्गे येते. या मार्गावरील कोणत्याही व्यत्ययामुळे पुरवठा साखळीवर आणि अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होऊ शकतो. यावर तोडगा म्हणून, सरकारने 13 मे पासून सोन्यावरील आयात शुल्क 6% वरून 15% केले आहे. यामुळे सोन्याची आयात कमी होण्यास आणि रुपयाला आधार मिळण्यास मदत होईल, पण याचा मागणीवर काय परिणाम होईल, हे काळच सांगेल.