भारतीय रुपया कोसळला! तेलाच्या धक्क्याने ऐतिहासिक नीच पातळीवर, सरकारचे मोठे आवाहन

रुपयावर डॉलरचा वार, तेलाच्या दरात वाढ

जागतिक बाजारातील भू-राजकीय तणावामुळे (Geopolitical Tensions) भारतीय रुपया आज डॉलरसमोर 82 पैशांनी कोसळून 95.31 या विक्रमी नीच पातळीवर पोहोचला. पश्चिम आशियातील तणाव वाढल्याने ब्रेंट क्रूड ऑइलच्या (Brent Crude Oil) किमती $104.82 प्रति बॅरलवर पोहोचल्या आहेत. भारतासारखा मोठा तेल आयातदार देश असल्याने, कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे भारताची आयात महाग झाली आहे आणि रुपयावरचा दबाव वाढला आहे. त्याच वेळी, US Dollar Index (DXY) सुमारे 97.9845 वर राहिल्याने डॉलरला इतर उदयोन्मुख बाजारपेठेतील चलनांविरुद्ध (Emerging Market Currencies) अधिक मजबूती मिळाली आहे.

इंधनाचा वापर कमी करा, सोन्याची खरेदी टाळा: मोदींचे आवाहन

या बाह्य दबावाला सामोरे जाण्यासाठी, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशवासियांना काटकसरीचे (Austerity) आवाहन केले आहे. नागरिकांना सोन्याची खरेदी (Gold Purchases) पुढे ढकलण्यास, इंधनाचा वापर कमी करण्यास आणि परदेश प्रवास मर्यादित ठेवण्यास सांगितले आहे. या उपायांमुळे परकीय चलन साठा (Foreign Exchange Reserves) वाचवण्यास आणि वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) नियंत्रित ठेवण्यास मदत होईल. विशेषतः, FY25 मध्ये $58 बिलियन एवढी मोठी असलेली सोन्याची आयात, तेलानंतर दुसरी सर्वात मोठी आयात आहे. त्यामुळे, या धोरणांना चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) कमी करण्याचा एक मार्ग म्हणून पाहिले जात आहे.

परदेशी गुंतवणूकदारांनी काढले पैसे, चलन साठा घटला

परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (Foreign Institutional Investors - FIIs) भारतीय शेअर बाजारातून पैसे काढणे सुरूच ठेवले आहे, ज्यामुळे रुपयावरचा दबाव आणखी वाढला आहे. शुक्रवारी FIIs ने तब्बल ₹4,110.60 कोटी किमतीचे शेअर्स विकले. या वर्षात आतापर्यंत (Year-to-Date), FIIs ने भारतीय इक्विटीमधून अंदाजे $22 बिलियन इतकी रक्कम बाहेर काढली आहे. गेल्या दोन दशकांतील हा सर्वात मोठा इनफ्लो (Outflow) आहे, ज्यामुळे परदेशी मालकी 14 वर्षांतील नीच पातळीवर आली आहे. यामुळे भारताच्या परकीय चलन साठ्यात मोठी घट झाली असून, १ मे पर्यंत हा साठा $7.794 अब्ज नी कमी होऊन $690.693 अब्ज झाला आहे. फेब्रुवारी 2026 मध्ये हा साठा $728.494 अब्ज पर्यंत पोहोचला होता.

आर्थिक धोके आणि भविष्यातील वाटचाल

या एकत्रित दबावामुळे भारताच्या आर्थिक स्थिरतेला मोठे धोके निर्माण झाले आहेत. गेल्या एका वर्षात रुपयाचे मूल्य अंदाजे 12.00% ने घसरले आहे आणि भू-राजकीय धक्क्यांना रुपया नेहमीच संवेदनशील राहिला आहे. विशेषतः, जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) होणारी तेल वाहतूक, पुरवठा खंडित होण्याच्या आणि किमती वाढण्याच्या धोक्यांमुळे भारताला अधिक असुरक्षित बनवते. तेल आणि सोन्याच्या वाढत्या आयात बिलामुळे चालू खात्यातील तूट वाढत आहे, ज्यामुळे रुपयावर सतत दबाव राहील आणि परदेशी गुंतवणुकीवरही परिणाम होऊ शकतो. देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी FIIs ची विक्री काही प्रमाणात शोषून घेतली असली तरी, जागतिक अनिश्चिततेमुळे रुपयामध्ये आणखी चढ-उतार (Volatility) अपेक्षित आहे. विश्लेषकांच्या मते, नजीकच्या काळात USD/INR विनिमय दर 94.75 ते 95.50 च्या दरम्यान राहू शकतो, तर 2026 च्या अखेरीस तो 98.3904 पर्यंत जाऊ शकतो. जागतिक स्तरावर जोपर्यंत सुरक्षित मालमत्तांमध्ये (Safer Assets) गुंतवणुकीचा कल वाढत राहील, तोपर्यंत परकीय भांडवली गुंतवणूक (Foreign Capital Inflows) कमी राहण्याची शक्यता आहे.