भारताच्या खाजगी गुंतवणुकीचा (Private Capex) आकडा सप्टेंबर २०२६ पर्यंत **₹99.7 लाख कोटींवर** पोहोचला आहे. आयटी आणि पॉवर सेक्टरमधील मोठ्या विस्तारामुळे हे शक्य झाले असले तरी, काही मोजक्या राज्यांत असलेली गुंतवणूक आणि वीज पारेषणातील त्रुटी गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेची बाब ठरू शकते.
युनियन बँक ऑफ इंडियाच्या रिसर्चनुसार, भारताच्या खाजगी क्षेत्रातील गुंतवणुकीच्या योजनांनी सप्टेंबर २०२६ पर्यंत ₹99.7 लाख कोटींचा ऐतिहासिक टप्पा गाठला आहे. मागील वर्षाच्या तुलनेत यात ३९% मोठी वाढ दिसून येते. या गुंतवणुकीचा मुख्य गाभा आयटी सेवा (IT Services) आणि पारंपारिक ऊर्जा (Conventional Power) हे दोन क्षेत्रे आहेत.
मेगा-प्रोजेक्ट्सकडे कल
गुंतवणुकीच्या एकूण रकमेत मोठी वाढ झाली असली तरी, प्रकल्पांच्या संख्येत मात्र त्याच प्रमाणात वाढ झालेली नाही. गेल्या दोन वर्षांत गुंतवणुकीचे मूल्य ८७% ने वाढले आहे, तर प्रकल्पांची संख्या केवळ १८% नी वाढली आहे. याचा अर्थ कंपन्या आता अनेक लहान प्रकल्पांऐवजी कमी पण मोठ्या 'मेगा-प्रोजेक्ट्स'वर लक्ष केंद्रित करत आहेत. गुंतवणूकदारांच्या दृष्टिकोनातून हा एक रिस्की पॅटर्न आहे, कारण अशा एखाद्या मोठ्या प्रकल्पात दिरंगाई झाल्यास त्याचा कंपनीच्या आर्थिक आरोग्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
वीज क्षेत्रातील 'बॉटलनेक'
आयटी आणि पॉवर सेक्टरने एकूण वार्षिक वाढीपैकी ८७% वाटा उचलला आहे. मात्र, पॉवर सेक्टरमध्ये एक मोठी समस्या समोर येत आहे. कंपन्यांनी पॉवर जनरेशनसाठी ₹३२ लाख कोटींची गुंतवणूक प्लॅन केली आहे, परंतु ट्रान्समिशन इन्फ्रास्ट्रक्चरसाठी (वीज पारेषण) केवळ ₹०.१७ लाख कोटींची तरतूद आहे. यामुळे नवीन वीज प्रकल्प उभे राहिले तरी, वीज वितरणासाठी आवश्यक असलेली ग्रीड व्यवस्था कमी पडू शकते, ज्यामुळे महसूल मिळवण्यात अडचणी येऊ शकतात.
पाच राज्यांची मक्तेदारी
गुंतवणुकीचे वाटप देशभर समान नाही. महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा, ओडिसा आणि उत्तर प्रदेश या पाच राज्यांत देशातील ९४% गुंतवणूक एकवटली आहे. यातही एकट्या महाराष्ट्राचा वाटा २९% (₹२८.६ लाख कोटी) इतका मोठा आहे. यामुळे या विशिष्ट राज्यांमधील औद्योगिक धोरण किंवा नियामक बदलांचा थेट परिणाम राष्ट्रीय गुंतवणुकीवर होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
आगामी काळात हे प्रकल्प वेळेत पूर्ण होतात की नाही, यावर बाजाराचे लक्ष असेल. आता केवळ घोषणांकडे पाहून चालणार नाही, तर प्रकल्पांची अंमलबजावणी आणि त्यांच्या फायनान्सिंग स्ट्रक्चरचा अभ्यास करणे गुंतवणूकदारांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरेल.