ज्येष्ठ नागरिकांसाठी कर सूट: सरकारचा नवीन नियम, पण फायदा फक्त 'यांनाच'!

सरकारने ज्येष्ठ नागरिकांसाठी कर प्रक्रिया सोपी करण्यासाठी 'फॉर्म 125' (Form 125) सादर केला आहे. हा जुन्या 'फॉर्म 12BBA' (Form 12BBA) ची जागा घेईल. या नियमानुसार, 75 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वय असलेल्या आणि भारतात राहणाऱ्या ज्येष्ठ नागरिकांना आयकर रिटर्न (ITR) भरण्यापासून सूट मिळू शकते. पण यासाठी काही कडक अटी आहेत. जसे की, तुमच्याकडे केवळ एकाच बँकेतून पेन्शन (Pension) आणि व्याज (Interest Income) येत असावे. ही बँक तुमच्या करपात्र उत्पन्नाची गणना करेल, सर्व कपात (Deductions) आणि सूट (Rebates) लागू करेल आणि TDS कापेल. यामुळे दरवर्षी ITR भरण्याचा त्रास वाचेल.

मात्र, नवीन नियमावलीतील या सोयीपेक्षा बहुसंख्य ज्येष्ठ नागरिकांना जुनी कर प्रणालीच अधिक फायदेशीर वाटत आहे. याचे कारण म्हणजे जुन्या प्रणालीत मिळणारे महत्त्वपूर्ण फायदे, जे नवीन प्रणालीत उपलब्ध नाहीत. उदाहरणार्थ, 60 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिकांसाठी बेसिक एक्झम्प्शन लिमिट (Basic Exemption Limit) ₹3 लाख आहे, जे इतरांसाठी ₹2.5 लाख असते. तर, 80 वर्षांवरील नागरिकांसाठी हे लिमिट ₹5 लाख पर्यंत जाते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, कलम 80TTB (Section 80TTB) अंतर्गत ज्येष्ठ नागरिक मुदत ठेवींवरील व्याजावर ₹50,000 पर्यंतची सूट मिळवू शकतात, हा लाभ नवीन प्रणालीत नाही. यासोबतच, आरोग्य विमा (Health Insurance) आणि वैद्यकीय उपचारांसाठी (Medical Treatments) मिळणाऱ्या ₹50,000 (कलम 80D) आणि ₹1 लाख (कलम 80DDB) पर्यंतच्या वजावटीही केवळ जुन्या कर प्रणालीतच आहेत.

फॉर्म 125ची सूट खऱ्या अर्थाने खूपच मर्यादित आहे. कारण, घरभाडे (Rental Income), गुंतवणुकीवरील कॅपिटल गेन्स (Capital Gains) किंवा एकापेक्षा जास्त बँकांमधील व्याजासारखे उत्पन्नाचे स्रोत असल्यास, तुम्ही या सुटीसाठी अपात्र ठरता. कर तज्ज्ञांच्या मते, अनेक ज्येष्ठ नागरिकांचे आर्थिक पोर्टफोलिओ (Financial Portfolio) वैविध्यपूर्ण असतात, ज्यात पेन्शन आणि एका बँकेतील व्याज व्यतिरिक्त इतर उत्पन्न स्रोतांचा समावेश असतो. बँकेवर कर गणनेची जबाबदारी सोपवल्यास, करदात्याकडून किंवा बँकेकडून होणाऱ्या चुकांमुळे कायदेशीर अडचणी येऊ शकतात. जुन्या प्रणालीतील सवलतींसाठी बँकेला पुरावे सादर करण्याची प्रक्रिया किचकट होते, ज्यामुळे 'सुलभीकरणाचे' मुख्य उद्दिष्टच बाजूला पडते.

थोडक्यात, फॉर्म 125 हा एक विशेष (Niche) उपाय आहे, ज्येष्ठ नागरिकांसाठी कर सुलभतेचा व्यापक मार्ग नाही. हे फक्त साधे आर्थिक व्यवहार असलेल्या निवडक लोकांसाठी उपयुक्त ठरू शकते. मात्र, बहुसंख्य ज्येष्ठ नागरिकांना अजूनही ITR भरणे आवश्यक असेल. त्यामुळे, आपल्या उत्पन्नाचे स्रोत आणि उपलब्ध कपातीनुसार योग्य कर प्रणाली निवडणे, हे ज्येष्ठ नागरिकांसाठी त्यांच्या आर्थिक नियोजनाचा एक महत्त्वाचा भाग राहील.